Таным • 30 Қаңтар, 2026

Сіз білесіз бе?

Нағыз баукеспе Жалпы, ұрлық дегеннің қай түрі болса да сүйкімсіз екені рас. Біреу білер, біреу білмес, кітапқа құмар ортаның арасында «библиоклептомания» деген бір ауру бар.

Таным • 30 Қаңтар, 2026

Ұлт зиялыларының ұстаханасы

Биыл – Уфадағы «Ғалия» медресесінің 120 жылдығы. Бұл медре­се ХХ ғасырдың басындағы түркі әлемінің ең озық оқу орны­ның бірі болды. Оқу орны жәдитшілдік білім беру жүйесін заман талабына сай қалыптастырды. Бейімбет Майлин, Мағжан Жұмабаев, Нұғыман Манаев, Жиенғали Тілепбергенұлы, Ахмет Мамытұлы, т.б. қазақтың 200-ге жуық жігі­ті осы оқу орнынан түлеп ұшты. «Ғалияны» бітіргендер қазақ қоға­мы­на пайдасын тигізіп, ұлттың ұпайын түгендеді.

Таным • 30 Қаңтар, 2026

Сақыпкерей сұлтанның суреті

Берлин қаласында орналасқан Еуропа мәдениеттері музейінің қорында қазақ тарихына қатысты бірталай жәдігер бар. Соның арасында қазақтар бейнеленген бірнеше картина сақталған. Бұл картиналарды 1844 жылы Бөкей ордасында болған Вильгельм Кизеветтер деген неміс суретшісі салған.

Таным • 23 Қаңтар, 2026

Қамқорлық қағидасы немесе ізгі дәстүрді жалғастырғандар

Қазақта әуелден бір жақсы қасиет бар. Ол – өзінде аз болса да, басқаларға көмектескісі келіп тұратыны. Бұған қатысты көп мысалды Алаш тұлғалары шығарған «Қазақ» газетінен байқауға болады. Әсіресе оқуға деген талабы күшті, алайда тұрмысы төмен шәкірттерді қолдауда газеттің қосқан үлесі зор болды. Газет бетінен «Мұқтаж шәкірттерге жәрдем» деген арнаулы айдар ашып, әр жерде білім алып жатқан қазақ шәкірттеріне ел ішінен қаражат жинады. Осылайша, бір баланың болса да оқуын ойдағыдай аяқтауына қолғабыс жасады.

Таным • 23 Қаңтар, 2026

Қарамола жарғысы

Бұл жәдігер – 1885 жылы Абай Құнанбайұлы төбе би болған Қарамола съезінде қабылданған жарғы. Заң Қазан қала­сындағы Императорлық университеттің баспаханасынан басылып шықты.

Таным • 23 Қаңтар, 2026

Жазу миды жаттықтырады

23 қаңтарда бүкіл әлемде Қолмен жазу күні тойланады. Бұл атаулы күнді Жазу құралдарын өндірушілер қа­уымдастығы енгізген. Баста­машылар бұл күні бар­лық технологиялық құрыл­ғыларды жиыстырып қойып, қолмен жазуға келіскен. Алайда әзірге бұл мүмкін болмай тұр.

Таным • 17 Қаңтар, 2026

Қарап тұрсам, дүние... Эссе

Есім кіре бастаған кезде байқағаным, біздің үй басқаларға қарағанда жүдеулеу тұрады екен. Ең алды­мен есігіміздің алдында мал тү­гілі, қора-қопсымыз да жо­ғын аң­ғардым. Оның себебін кейін білдім. Сөйтсем, әкем Қуа­нышбек Солты болыстың жал­ғыз ұлы, яғни байдың баласы болғаны әрі жарты әлемді кезіп, мұсылманша оқығаны үшін кеңес өкіметіне жақпай, оған өзге елдің тыңшысы деген жала жауыпты.

Таным • 16 Қаңтар, 2026

Жеке пароход иеленген қазақ

Уфаға барған іссапарымызда татар-башқұрт ауқаттылары арасынан байлығымен аты шыққан Исмайылбек Ахметкерейұлы есімді қазақ меценатының есімін кезіктірдік. Кеңес өкіметі құрылғанға дейін қазақтың небір байлары ғұмыр кешкені белгілі. Олардың бірі мал, енді бірі егін шаруашылығымен айналысты. Сауда-саттықты кәсіп етіп, ірі жер иеленуші ретінде аты шыққандары да кездесті. Сондай ауқатты қазақтың бірі Елабұға уезінің (қазіргі Татарстан) ірі жер иеленушісі Исмайылбек Ахметкерейұлы еді. Ол сауда-саттықпен, жүк тасымалымен де шұғылданды. Исмайылбектің Пермь мен Уфа қалалары аралығында жүк таситын «Дина» деген жеке пароходы да болған екен.

Таным • 16 Қаңтар, 2026

Шанхайдағы Пушкин ескерткіші: Екі рет қиратылып, қайта тұрғызылған кешен туралы аз-кем әңгіме

Халқымызда «Жүргенге жөргем ілігеді» деген сөз бар. Бұл уақытпен санаспай, жолсапарларға жиі шығатын журналист қауымына қаратып айтылған ұғым секілді болып көрінеді бізге. Иә, расында да, ол солай. Неге десеңіз, жылдың қай мезгілінде де суыт жүрістен танбаған тілші, репортерлердің бармайтын жері, баспайтын тауы жоқ. Сондай кезде әріптестеріміз көптеген жайтты көреді. Неше түрлі нәрселерге кезігіп, қызық оқиғаларға куәгер болады. Бірақ ол тақырыптар сол уақыттағы іссапарлар бойынша редакция талап еткен мақалалардың мақсат-мүддесіне сәйкес келмей, қағаберісте қалып қойғанын да айта кетпеске болмайды. Десек те, кейін әйтеуір бір қажетке жарайды-ау деп ойлағанбыз. Сол интуиция бізді алдамапты. Олай дейтініміз, құрметті оқырман, өздеріңіздің алдарыңыздағы мына шағын штрих, фрагмент, миниатюралардан тұратын жазбаларымыз. Журналистің қойын дәптеріндегі әр жылдарғы дерек-дәйектерден түзіліп алынған бұлар сіздердің талап-талғамдарыңызға сай келіп жатса, бек қуаныштымыз. Сонымен...