Елдегі демократияны тереңдетуге нық қадам

Мемлекет басшысы Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына арнаған 25 қаң­тардағы Үндеуі қазіргі саяси жағ­дай мен саяси өмірдің талап­тарына толық жауап береді. Билік тармақтары арасындағы өкі­леттіктерді қайта бөлу – ішкі және халықаралық өмірдің күр­делілігі артып, сыртқы әлемнің даму динамикасының өзгеруіне бай­лан­ысты болып отыр. Өзгеріс­тер саяси жүйені толықтай демо­кра­тияландыру мақсатын көздейді, өйткені, билік тармақтары арасында теңгерімдік болмаса, тиімді басқару да мүмкін емес. Егер басқару жүйе­сінде диспропорция болса, ол басқарудың тиімсіздігіне соқтырып, биліктің беделін түсірер еді. Осы тұрғыдан алғанда, ұсыны­лып отырған реформалар – бүгінгі Қазақстанның ішкі және сыртқы ортасына берілген сарабдал саяси баға және терең сарап. Әлемнің көп­теген көшбасшылары дамудың дина­микасына уақтылы жауап бере алмағандықтан және елдің алға басуына мүмкіндік беретін қадам­дарды жасай алмағандықтан жеңіліс табады. Ұсынылған реформа бойынша Президент өз өкілеттігінің бір бөлігін Парламент пен Үкіметке береді. Ал Президент өзіне билік тармақтары арасына жоғарғы арбитр, яғни, төреші болу, сырт­қы саясаттың бағ­дарын анықтау және елдің қорғаныс мәселелерін шешу сияқты стратегиялық функ­цияларды ғана қалдырады. Осы бөліністің тиімділігі қандай болмақ? Президенттің өзі әлемде мемлекеттік құрылыстың әмбебап моделі жоқ екенін алға тартып, бәрі де ізденіс үстінде екенін айтады. Қалай десек те, реформалар жоспары – осы заманғы қатерлерге деген Қазақ­станның соңғы 25 жылда жи­на­ған тәжірибесіне негізделген жауаптар. Елдің қай бағытта жүруі керектігін сұрағанға берілген қазақ­стандық жауап осы. Ұсынылған реформалар аса маңызды болғандықтан, Президент оны бүкілхалықтық талқылауға шығарып отыр. Меніңше, бұл Қазақстандағы халық билігін іске асырудың аса маңызды аспектісі, өйткені, ол елдегі конституциялық тәртіп пен саяси құрылым сияқты ең маңызды мәселелер бойынша халық дауысының қатты шығуына мүмкіндік береді. Бұл халықтың өзі сенген Көшбасшының қол астында болашағын құрғысы келетіндігінің дәлелі. Әрине, билік өкілеттіктерін қайта бөлу мен теңгерімділікке жету оңай шаруа емес, өйткені, оның дайын үлгісі жоқ. Бәлкім, Қазақстанның тәжірибесі табысты болып, тәуел­сіздік пен демократияның даңғыл жолына түсірсе, оны басқа елдер өзіне үлгі етіп алуы мүмкін. Татьяна ДРОНЗИНА, К.Охридский атындағы София университетінің профессоры, ҚХА медиация орталығы кеңесінің сыртқы сарапшысы (Болгария)