Ертеректе тұрғын үй құрылысы негізінен жеке құрылыс жүргізумен, кейбір аулаларды көгалдандырып, абаттандырумен шектелсе, бүгінде тұтас қалалық кеңістік көз арбайтын көркем көрініске айналып келеді. Осыған орай тұрғындар саны еселеп көбейген облыс орталығының өзінде адамдардың алаңсыз күн кешуіне қолайлы жағдай жасалып жатыр. Осы бағыттағы тәжірибені тарату мақсатында Көкшетауда «Aqmola Urban Forum: Реновация және заманауи урбанизация» тақырыбындағы республикалық форум өткізілді. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасымен ұйымдастырылған іс-шараға Өнеркәсіп және құрылыс вице-министрі Қуандық Қажкенов, министрлік өкілдері мен облыс әкімдерінің орынбасарлары, салалық ұйымдардың басшылары, белгілі сәулетшілер, инвесторлар мен сарапшылар қатысты. Форумның басты ерекшелігі – теориялық мәселелерді ғана емес күні бүгінге дейін жүзеге асырылған ауқымды жобаларды, қалыптасқан тәжірибені талқылау. Осы арада өңірдегі реновация бағдарламасы сәтімен сабақталып, өзге өңірлердің назарын аударып отырғанын айта кету керек.
Іс-шараның ашылуында облыс әкімі Марат Ахметжанов бүгінде экономикалық өрлеу қомақты инвестиция тарту, тұрғын үй құрылысы көрсеткіштері жөнінен еліміздегі жетекші аймақтардың біріне айналып отырғанын атап өтті.
Мәселенің мәнісіне тереңірек үңілсек, өңірде жүзеге асырылып жатқан реновация бағдарламасы тұрғын үй құрылысы, инвестициялық саясатты, урбанистикалық дамуды бір арнаға біріктіретін тұтас кешенді модель. Әдетте қала тұрғындары реновация дегенді көненің көзіндей, әбден ескірген, тұруға жарамсыз үйлерді сүріп тастап, жаңасын салу деп топшылайды. Ал өңірде қолға алынған бағдарлама бұл түсініктен әлдеқайда тереңірек. «Kokshe» ӘКК» акционерлік қоғамы басқарма төрағасының орынбасары Әли Әлиевтің баяндамасында басты мақсат заманауи, мейлінше қолайлы орта қалыптастыру екені баса айтылды.
– Мәселе тек жаңа пәтерлерді пайдалануға беруде емес. Ең алдымен, инженерлік инфрақұрылымдарды жаңарту, қоғамдық кеңістікті дамыту, көлік, жаяу жүргіншілер инфрақұрылымын жетілдіру арқылы барынша қолайлы жағдай тудыру, – деді ол.
Бір сөзбен айтқанда, өңірдегі реновация қаланың кейбір аумақтарын ғана емес, тұтастай жаңғырту әдісіне айналып келеді. Елордалық облыста алғаш рет қолға алынған жобаның тиімділігіне Мемлекет басшысы ресми іссапармен келген кезде оң бағасын берді. Тиімді тәжірибені тарату, үлгі ету бір ғана өңірде емес, тұтас елге серпін беруден туындап отырғаны белгілі.
Мәселенің мәнісін жақсы білетін сарапшылардың талдаған пікірін топшыласақ, бірнеше себептер бар екеніне айқын көз жеткізесіз. Біріншіден, өңірде реновацияға бірыңғай операторлық модель енгізілген. Бағдарламаның барлық кезеңін «Kokshe» ӘКК» акционерлік қоғамы жүзеге асырады. Екіншіден, мемлекет пен бизнестің тиімді әріптестігі жолға қойылған. Оған қоса тұрғындардың құқықтарын қорғауға да айрықша мән беріліп отыр. Бұл арада ерекше айта кететін бір жай, реновация бағдарламасына тұрғын үйді енгізудің басты шарты – барлық меншік иелерінің жүз пайыз келісімі. Бұл қағида халықтың сенімін арттыруға септігін тигізеді. Оң өзгерісті көзімен көріп, бар жұмыстың сапалы атқарылатындығына сенген халық енді өздері ынта танытып, ұсыныс білдіріп отыр. Бұл да бағдарламаның баянды болып жатқанын айқындайтын нақты дәлел.
Облыста реновация нақты алгоритм арқылы жүзеге асырылады. Сәл ғана таратып айтатын болсақ, алдымен тұрғындарға түсіндіру жұмыстары жүргізіледі. Одан кейін мүлік бағаланып, барлық құжат бір тәртіппен рәсімделеді. Содан соң уақытша көшіру қолға алынады. Келесі кезектегі іс – инвесторды анықтау. Бұл арада инвесторларға қойылатын талаптың да мейлінше жоғары екенін айта кеткен жөн. Олардың ең кемінде үш жыл көпқабатты үй салған тәжірибесі болуы керек. Жүз мың шаршы метрден астам үйді пайдалануға бергені де ескеріледі. Қаржылық тұрғыдан тұрақты компания болуы шарт. Міне, осыдан кейін ғана құрылыс басталып, оның сапасы тұрақты назарда болады.
Айта кетерлік маңызды мәселе – бағдарламаға қатысушыларға кең көлемдегі тұрғын үй немесе өздерінің қалауларына орай өтемақы ұсынылады. Уақытша баспана жалдау шығындары заңгерлік, нотариалдық қызметтер инвесторлар мен ӘКК есебінен төленеді.
Бүгінде бағдарламаның нәтижесі іс жүзінде көрсетіліп отыр. Осы реновация жобасы арқасында Көкшетау, Ақкөл, Атбасар, Макинск, Щучинск қалалары мен Аршалы кентінде, Астрахан, Зеренді аудандарында бірнеше тұрғын үй салынған. Кейінгі екі жыл ішінде апаттық жағдайдағы 23 тұрғын үй сүрілген. Сөйтіп, 73 пәтерлік он жаңа тұрғын үй кешені пайдалануға берілді. Бағдарлама аясында 2 мыңнан астам тұрғын қоныс тойын тойлады. Жыл соңына дейін тағы да 130 отбасы жаңа баспанаға ие болады. Қазіргі таңда өңірде 11 жаңа жоба жүзеге асырылып жатыр. Осы жоба аясында 70 ескі үй сүріліп, 1 200 жаңа пәтер пайдалануға беріледі. 2030 жылға дейін өңірде 250 ескі, апатты үйлер сүріліп, 55 жаңа заманауи кешен салынады. Міне, осындай ілкімді істің нәтижесінде 18 мыңнан астам ақмолалықтар самаладай жарқыраған сәулетті пәтерлерге ие болады.
Тәжірибенің тағылымды бір тұсы экономикалық тиімділігінде екендігінде естен шығармаған жөн. Өңірдегі реновация жобаларына 38 млрд теңге жеке инвестиция тартылған. Осы арада мемлекет тарапынан құйылған қаржы көлемі 702 млн теңге. Демек, бюджетке салмақ салмай-ақ ұзақ уақыттан бері шешімін таппай келе жатқан түйткілдің түйіні тарқатылады. Салыстырмалы түрде айтатын болсақ, бағдарламаның елімізді қамту үлесі 96 пайыз болса, оның 84 пайызы Ақмола өңірінде өндірілген құрылыс материалдарынан салынған. Осыдан түйетін ой, реновация бағдарламасы тұрғын үй салумен қатар жергілікті кәсіпкерлерді де барынша қолдау, өңір экономикасына тың серпін беретін жақсылық нышаны десек қателеспейміз.
Форум барысында урбанистикалық дамудың тағы бір маңызды бағыты таныстырылды. «Kokshe» ӘКК» акционерлік қоғамы, Қазақстан тұрғын үй компаниясы, урбанистика орталығының қатысуымен аумақтарды кешенді дамыту жүйесі қалыптасып келе жатқандығы айтылды. Қазір Көкшетау, Атбасар қалаларында кешенді зерттеу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Әсіресе Атбасарда қанатқақты жоба қолға алынғандығын, елдің осы мәміледен үлкен жетістік күтіп отырғанын айта кетуіміз керек. Бұл жерде тек құрылыс емес, әлеуметтік тұрмыстық, келешектегі қарқынды даму мәселелері де қоса жүзеге асырылмақшы. Қалыптасқан оң тәжірибе алдағы уақытта еліміздің болашақ қалаларының моделі болуы мүмкін.
Ақмола облысы
