Қазақстан мен Перу арасындағы келісім заңмен бекітілді

Перуде сотталған отандастарымыз елге қайтарылмақ

Сенаторлар «Қазақстан Рес­пуб­ликасы мен Перу Респуб­ликасы арасындағы қылмыстық істер бойынша өзара құқықтық көмек туралы шартты ратификациялау туралы», сондай-ақ оған ілеспе «Қазақстан Республи­касы мен Перу Республикасы арасындағы сотталған адамдарды беру туралы шартты ратификациялау туралы» және «Қазақстан Республикасы мен Перу Республикасы арасындағы ұстап беру туралы шартты ра­ти­­фикациялау туралы» заң­дар­ды қарап, мақұлдады. Де­путаттардың айтуынша, бұл шарт­тар қылмыстық істерді тергеу кезінде кешенді тиімді құ­қық­тық көмек көрсетіп, екі елдің қылмысқа қарсы күрестегі ынтымақтастығын нығайтады.

«Қаралған шарттар Қазақстан мен Перу арасындағы екіжақ­ты ынтымақтастықты дамыту­ды көздейді. Олар екі елдің арасында өзара құқықтық көмек көрсетіп, сотталған адамдарды экстрадициялаудың тәртібін реттейді. Сондай-ақ екі ел аума­ғында жүрген күдікті адамдарды ұстап берудің рәсімдерін ай­қын­дайды. Алдағы уақытта бұл заңдар екі елдің қылмысқа қарсы күрес жолындағы іс-шаралар­дың тиімділігін арттырады деп сенеміз», деді М.Әшімбаев.

Сонымен қатар құжаттар тұтқындалған немесе бас бос­тандығынан айыру түрінде жазасын өтеп жатқан адамдарды олардың құқықтарының сақталуына кепілдік бере отырып, уақытша беру тәртібін белгілейді. Бұған қоса заңдар шақыру қағаздарын беру, тінту мен тәркілеу, мүлікті алу секілді ұлттық заңнамада рұқсат етілген құқықтық көмек көрсетуге мүмкіндік береді.

Сенатор Нұрлан Бек­на­заровтың айтуынша, егер аталған рәсімдер ұлттық қауіпсіздік пен егемендікке қауіп төндіретін болса, сотталғандарды беруден бас тартылуы мүмкін. Себептердің қатарында екі елдің заңдарын­дағы жазалау шараларының сәйкес келмеуі және беруші тарап­тың аумағында сотталған адамға қатысты қылмыстық қудалау жүзеге асырылуы да бар.

«Сотталғандарды беру секілді келісімді әр елдің құзыретті органдары өздерінің ұлттық заңнамасына сәйкес жүргізеді. Елімізде бұл Қылмыстық-про­цестік кодекс шеңберінде жүзеге асырылады. Ал егер сұрау салуды орындау егемендікке, қауіп­сіздікке немесе қоғамдық тәртіпке нұқсан келтірсе, ұлттық заңнамаға немесе халықаралық міндеттемелерге қайшы келсе, адамға қатысты оның ұлтына немесе саяси сеніміне байланысты қылмыстық қудалау мақсатында жолданса, сұрау салынатын тарапта тергеліп жатқан қылмысқа қатысты болса, екі тарап та құқықтық көмек көрсетуден толық немесе ішінара бас тартуға құқылы», деді депутат.  

Айта кетсек, бүгінге дейін еліміз осындай келісімді Қытай, Ұлыбритания, Франция, АҚШ секілді 33 мемлекетпен жасаған.  

Браконьерлерге тосқауыл болмай тұр

Бұдан соң сенаторлар Үкі­метке депутаттық сауалдарын жолдады. Алдымен Андрей Лукин су шаруашылығы саласындағы күрделі мәселені сынға алды. Оның мәлімдеуінше, балық шаруашылығына бөлінген бюджет қаржысы тиімсіз жұм­салып жатыр. Өйткені су айдын­дарының едәуір бөлігі әлі де иесін таппаған, бірқатар өңірде су нысандарының тізімі жоқ, оның үстіне уәкілетті органдар мұндай нысандарды бақылаудан тыс қалған. Салдарынан браконьерлік белең алып, ресми статистика мен тексеру мәліметтері сәйкес кел­мейді, сондай-ақ кәсіптік балық түр­лерінің қоры азайып барады.

Бұдан бөлек, депутат өнім белгіленген квотадан тыс экспортталып, заңсыз ауланған балықты акваөсіру өнімі ретінде заңдастырылып жатқанын, құжаттар қолдан жасалып, оны қайталап пайдалану жағдайы көбейіп бара жатқанын айтты.

«Комитеттің 2022–2025 жыл­дардағы ресми деректеріне сәй­кес 84 мың тонна балық заң­сыз айналымнан тәркіленді. Ғылыми зерттеулердің нәтиже­лері өндірістік балық түрлері қорларының тұрақты түрде төмен­деп бара жатқанын көр­сетеді. Мысалы, Жайсан көлінде көксерке көлемі 9,3-тен 4 мың тоннаға дейін қысқарды, тұқы тіпті жоғалып кетті. 2022–2024 жыл­дары 16 мың тоннаға белгі­ленген квота кезінде 54,8 млрд теңгеден аса сомаға шамамен 32 мың тонна көксерке экспортталды, бұл рұқсат етілген аулау көлемінен екі есе көп. Бірқатар аймақта браконьерлік әрекеттен келген залал айтарлықтай өскен. Сондай-ақ артемия кистасын өндіру рұқсат етілген көлемінен асып кеткен», деді сенатор.

Мәселені тізбектеген сенатор су айдындарын толықтай жауап­ты тұлғаларға бекітіп беру­ді, бақылауды күшейтіп, цифр­лық мониторинг енгізуді ұсынды. Атап айтқанда, «E-Fish» жүйесін толыққанды іске қосып, браконьер­лік пен құжаттарды қолдан жасағандарға жауапкер­шілікті қатаңдатуды сұрады. 

Ғылыми зерттеулер іс жүзінде қолданылмайды

Айнұр Арғынбекова елімізде ғылыми жаңалықтар іс жүзінде жүзеге аспай жатқанын айтты. Сенатордың айтуынша, ғылымды дамытып, оның нәтижелерін өндіріске енгізу қажет. Ол халық­аралық тәжірибеде өнеркәсіп пен әлеуметтік салаға ғылыми нәтижелерді енгізу жүйесін жасаудың арқасында экономикасы дамыған елдерде ғылым, технология және инновацияның ІЖӨ өсуіне қосқан үлесі 60–80 пайызға жететінін атап өтті.

Сенатор ядролық медицина саласын мысалға келтіріп, онда жасалған іргелі зерттеулерді клиникалық тәжірибеге қол­дануға болатынын атап өтті. Сондай-ақ ол ғылым мен технологияны интеграциялау орталы­ғы ретінде құрылған «Alatau City» базалық алаң ретінде қарастырылғанын еске салды.

Бұған қоса депутат маман мәселесін де атап өтті. Мәселен, елімізде әйелдер ғылыми қызметкерлердің жартысынан көбін құраса да, олар жоғары технологиялық салаларға қатыс­пай, тыс қалып жатыр.

«Ғылыми зерттеулер, өндіріс пен практиканы қолдана отырып трансляциялық ғылымды дамытуға жүйелі тәсіл қажет. Жо­ғары технологиялық шешім­дерді енгізуге бағдарланған «Alatau City» базасында ғылыми-өндіріс­тік экожүйелерді құрып, дамыту керек. Әйел ғалымдардың жо­ғары технологиялық бағыттар­ға қатысуын кеңейту жөнінде шаралар қарастырылсын», деді сенатор.

Ал Амангелді Нұғманов Үкі­метке зейнетақыны еңбек өтілі бо­йынша есептеу әдісін енгізуді ұсынды. «Өңір» депутаттық тобының мүшелері бейресми жұмыспен қамту мәселесін зерделей келе, осындай байлам жасап отыр. Сенатор бұл реформаны объективті түрде пысықтау үшін мемлекеттік органдардың, кәсіподақтар мен сарапшылардың қатысуымен ведомствоаралық топ құру керектігін айтты.

«Бұл реформа іске асқан жағдайда жұмыссыздық деңгейі төмендеп, азаматтардың масыл­­дық, енжарлық секілді қасиет­терден арылып, аза­мат­тардың еңбекке жауап­кер­шілікпен қарауын қалыптас­тырмақ. Сон­дай-ақ мемлекеттік бюджет пен Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына ауыртпалықты азайту есебінен зейнетақы жүйесінде ауқымды қаржы теңгерімді­лігі қамтамасыз етіледі», деді А.Нұғманов.

Сенатор зейнетақы заңна­ма­сындағы мүгедектік белгі­ленбей, денсаулық жағдайы бойынша мерзімінен бұрын зейнетке шығу тетігінің болмауын да атап өтті. Оның айтуынша, қазіргі жүйе үстірт түрде мүгедектікті тануға бағыт­­талған және созылмалы, кәсіптік, өршіп бара жатқан ауруы бар азаматтарды қамтымайды, ал бұл олардың еңбекке қабілеттілігін іс жүзінде шектейді.

Осыған байланысты депутат Әлеуметтік кодексте денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті орган бекітетін аурулар тізбесі негізінде медициналық айғақтар бойынша зейнетақы тағайындау құқығын бекітуді ұсынды.

Марат Қожаев айыппұлдар жол қозғалысы ережелерін жүйелі түрде бұзатындарға тосқауыл болмай тұрғанын айтып, алаңдаушылық білдірді. Сенатор бұл мәселе аталған жүргіз­ушілерге көлікті ережесіз жүргізгені үшін төлейтін ақыға айналып бара жатқанын да атап өтті. Депутаттың айтуынша, жүр­гізушілер жылдамдықты камералар алдында ғана төмен­детеді. Сондықтан елді мекендерде орташа жылдамдықты бақылауды енгізіп, ЖҚЕ жүйелі бұзушылықтарға жауапкершілік өсе беретін, сондай-ақ санкцияны қатаңдату арқылы әрекет ету жүйесін жасауды ұсынды.

«Жол қозғалысы ережелерін жүйелі түрде бұзатын адамдарға көлік құралдарын басқаруға рұқсатты бағалауға түбегейлі жаңа, қатерге бағдарланған тәсіл енгізу қажет», деді ол.

Сенатордың пікірінше, жол қауіпсіздігі саласындағы мемлекеттік саясат жекелеген эпизодтарды тіркеумен шектелмей, тәртіп бұзушылықтың жүйелілігін ескеруге тиіс. Әйтпесе, оның құны адам өмірі­мен өлшене бермек.