Суретте: Үсенбай датқаның мөрі және мөртабан бедері
Бұл жәдігер жайлы бізге мәлімет берген қорық-музейдің қор сақтаушысы Дәулетияр Адиевтің айтуына қарағанда, мөрді 2007 жылы Бижігіт Қасымқұлов деген адамның нұсқауымен Қожакелді Ұзайров музейге әкеліп тапсырған. Мөрдің тұғыры күмістен құйылып, бетіне сопақша пішінді мыс пластина орнатылған. Осы мыс пластинаға араб әрпімен сыдырта ойылып «Хусейнбай бин Төлеген би 1252» деген жазу жазылған. Мөрдің ұзындығы – 3,2, ені – 2,7 см.
«Жәдігер иесі Үсенбай датқа Төлегенұлы шамамен 1777 жылы Түркістан маңындағы Шоқтас ауылында туған. Ұзын бойлы, ірі денелі, сөзге шешен, елдің ынтымақ-бірлігін сақтап, әділ билік жүргізген әрі жылқылы бай адам болған екен. Үсекеңнің арғы атасы – Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне жерленген атақты Сүйіліш батыр. Сүйіліштің бесінші ұрпағы Бекет қалпеден – Беген, Қара, Малбай, Жанбай, Әйтей, Ақшай, Қасай туған. Осылардың арасындағы Қарадан Барқы, Тайсоймас тарайды. Барқыдан Атығай, Төлеген, Телғожа батыр, Тас, Сейдуалы өрбіген. Жоғарыда аты аталған Төлеген – мөр иесі Үсенбайдың әкесі» дейді Дәулетияр мырза.
ХІХ ғасырдың басында Шымкент, Түркістан қалаларын иелігіне алған қоқандықтар Үсенбайға датқа шенін беріп, осы адам арқылы өңірге өз билігін жүргізуді қалайды. Осы орайда өз қарауындағы елге жайлы қоныс, тыныш өріс тауып беруді ойлаған датқа өзінің немере қарындасы Ханымбибі ханымды Түркістан әкімі Беглербекке ұзатып, осы құда-құдандалықты пайдаланып, елін бастап Созақ қамалы мен Қарақұр өзенінің маңына көшуге рұқсат алады. Сөйтіп, 1830 жылы Үсенбай датқа ел-жұртын күнгейден теріскейге, яғни Қарақұр өзенінің бойына көшіріп әкеледі. Өзі осындағы бұлақты төбенің басын қоныс қылады. Жарықтық 1865 жылы 88 жасында Созақ жерінде қайтыс болған екен.
