Абылайдың ақ үйі

Тәуелсіздігімізді айшық­тайтын әрі зор тарихи сәу­летке ие ескерткіштердің бірі – бүгінгі «Абылай хан» резиденциясы. Жұртшылық зердесінде «Абылайдың ақ үйі» ретінде жатталып қал­ған қымбат жәдігер тура­лы ғалымдардың, зерттеу­шілердің еңбектерінде там-тұмдап болса да айтылады. Олардың сипаттауынша, үш жүздің басын біріктіруге ұм­тылған ұлы ханның ордасы 1760 жылдары Есіл өзенінің жағалауында, қызыл жарлауытта ағаштан тұрғызылған көрінеді. Ке­зінде ұлт жанашыр­лары ел аузындағы аңыздарға сүйеніп қана қой­май, Петропавл қаласы екі рет жой­­қын жалын құша­ғына оран­ғанда, өртеніп қаң­қасы қалғанын, оның орнына кірпіштен бой көтерген ғимаратқа әр жылдары лазарет, әскери бөлім, спорт кешені орналасқанын, мем­лекеттік мүліктер тізіміне «Абылайдың ақ үйі» ретінде тіркеліп, қорғауға алынғанын алға тарта отырып, өз ой-пікірлерін дәлелдеп баққан. Бертінде сол кездегі облыс әкімінің орынбасары Қуат Есімхановтың сұратуымен Ресейдің Сыртқы істер ми­нистрлігінен және Омбы об­лыстық мұрағатынан Абы­лайға 1762-65 жылдары үй салынғанын ай­ғақтайтын құжаттардың кө­шірмелері алдыртылып, болған дүниені жоққа санап жүргендердің аузына құм құйылған. Жер бетінен жо­­йылуға сәл-ақ қалған нысанды қалпына келтірудің тех­­никалық-эко­номикалық сыз­басы тү­зіліп, тарихи ес­керткішті мүм­кіндігінше сақтап қалудың жолдары қарастырылған. Кешен құрамына резиденция, канцелярия, хан және қо­нақтар тынығатын бөл­мелер, құдық, монша кіргізіліп, аты аңызға айналған ақ орда барынша жандандырылып, түпнұсқаға ұқсатылған. Аймақтың сол кездегі басшысы Тайыр Ман­сұров През­идентке хат жазып, жаң­ғырту жұмыстарына қар­жылай көмек көрсетуді өтініпті. Содан «Мәдени мұ­­ра» мем­лекеттік бағдар­ла­ма­сына енгізіліп, жарты мил­лиард теңгеден астам қара­жат бөлінген. Қайта жаңғыртылған көне ғимарат бүгінде «Абылай хан» резиденциясы деген атауға ие. 1,2 гектар аумақты алып жатыр. Мұражай бір­неше залдан тұрады. Оларда заманынан асып туған қай­раткерге қатысты құнды жәдігерлер топтастырылған. Әсіресе, қазақ жасақтарының жоңғарлармен шайқасын бейнелейтін полотно тұтас қабырғаны алып, ерекше көз тартады. Тақ залына кіргенде тірі хан қарсы алғандай әсерге бөленесіз. Осыдан екі ғасыр бұрын Моңғолия жерінен табылған дулыға – қымбат мүліктердің бірі. Жылына шамамен 20-25 мың адам қызықтайтын көрінеді. Араларында шетелдік турис­тер де аз емес. Бәрінен де резиден­ция алдындағы «Ат үстін­дегі Абы­лайдың» сегіз метр­лік айбарлы тұлғасы тәуел­сіздігіміздің тапжылмас бел­гі­­сіндей асқақ көрінетінін айт­саңшы! Өмір ЕСҚАЛИ, «Егемен Қазақстан» ПЕТРОПАВЛ