Бүгінде өңірдегі әлеуметтік саланы дамытудың бірден-бір жолы – инвестиция тарту. Сол мақсатта былтыр Шығыста халықаралық «Altai Invest–2025» форумы ұйымдастырылды. Алыс-жақын шетелдерден келген кәсіпкерлер түрлі салаға қаржы құятындарын айтып, екіжақты меморандумдарға қол қойысқан. Осы саладағы сандарға көз салсақ, негізгі капиталға салынған ин-вестициялар көлемі 105,2%-ға, құрылыс жұмыстары 109,3%-ға, ауыл шаруашылығы өнімдерінің көлемі 102,0%-ға, сауда саласы 108,5%-ға артқан екен. Сонымен қатар 407,4 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға беріліп, өсім 101,4%-ды құрады.
– Қазір ұлттық инвестициялық цифрлық платформа аясында өңірде жалпы құны 1,8 трлн теңгені құрайтын 65 инвестициялық жоба жүзеге асырылып жатыр. Оның ішінде 18 жоба іске қосылып, 105,5 млрд теңге инвестиция тартылды, 1 128 жұмыс орны ашылды. Бұл жұмыстар халықтың әл-ауқатын арттырып, өмір сүру сапасын көтереді. Сондай-ақ орташа айлық жалақы да 9,5%-ға өсті. Облыста жұмыссыздық деңгейі 4,6%-дан аспайды. Кейінгі кезеңде 28,7 мың жұмыс орны құрылды, оның 21,8 мыңы тұрақты жұмыс орындары, – деді облыс басшысы Нұрымбет Сақтағанов.
Облыс әкімінің айтуынша, өндіріс саласында биыл да бірқатар жоспар жүзеге асады. Атап айтсақ, «Шығысмашзавод» АҚ цехында жаңғырту жұмыстары аяқталады, «Өскемен арматуралық зауыты» АҚ өндірістік қуаты жаңартылады, «Altyn Shyghys» ЖШС-да майды рафинациялау, дезодорациялау цехы салынады. Сондай-ақ «Майқапшағай» көлік-логистикалық орталығын салу да жоспарға енгізілген. Бұл жобалардың жалпы инвестиция көлемі 51,5 млрд теңгені құрайды, 529 жаңа жұмыс орнын құруға мүмкіндік береді.
Бұдан бөлек, қоршаған ортаны қорғауға, көлік инфрақұрылымын дамытуға әрі халықты сапалы ауызсумен қамтамасыз етуге ерекше назар аударылған. Ауызсу мәселесі ұзақ жылдар шешімін таппай келе жатқан ауылдарда да су құбырлары реттеліп, тұрғындарға су тартылды. Бүгінде облыс 100% ауызсумен қамтылған.
– Топқайың ауылындағы ауызсу шешілместей үлкен мәселе еді. Қазірде басталған жұмыс аяқталды. Облыс басшысының қадағалауымен ауызсу келді. Қаладағыдай үйдің ішінде суымыз ағып тұр. Кір жуатын машинаға дейін орнатып алдық, – дейді Топқайың ауылының тұрғыны Гүлнар Тәукенова.
Жалпы, халықтың қалыпты, сапалы өмір сүруіне көп нәрсе қажет емес, ауызсу, жоғары жылдамдықтағы интернет, асфальт жол болса жеткілікті. Шығыс Қазақстан облысында логистика мен көлік инфрақұрылымын дамыту да басым бағыт. Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, 2024 жылы Бұқтырма көпірі пайдалануға берілді, биыл Зайсан мен Катонқарағайда жаңа әуежайлар іске қосылады. Былтыр «Омбы – Майқапшағай», «Өскемен – Талдықорған», «Өскемен – Семей» республикалық маңызы бар көлік жолдарында жөндеу жұмыстары аяқталды. Бүгінде «Өскемен – Рахман қайнары» бағытындағы Тереңсай учаскесіндегі республикалық автожолды қайта жаңғырту жұмысы жалғасып жатыр. Көпір салу жұмыстары да қолға алынады. Өскемендегі Үлбі өзені мен Шемонаиха қаласындағы Үбі өзенінен өтетін жаңа көпірлердің құрылысы басталады. Сонымен қатар туризмді дамыту, Марқакөл көліне көлік қатынасын жақсарту мақсатында «Теректі – Ұранхай», «Төсқайың – Шанағаты» жолдарын жөндеу жоспарланған. Былтыр жалпы ұзындығы 856 шақырым республикалық, жергілікті маңызы бар жолдар жөнделсе, биыл 308 шақырым жолды нормативтік талаптарға сәйкестендіру жоспарланып отыр.
Жолдар жөнделсе, әлбетте туризм дами түседі. Оның үстіне, Шығыстың туризм саласындағы әлеуеті зор. Осы бағытта жүйелі жұмыс жүргізуге облыста Туризм басқармасы құрылды. Өңірдің туристік картасы бекітілді. Соған сәйкес, 23 басым туристік аумақ айқындалып, оларға қатысты инфрақұрылымдық жобалар тізімі жасалып жатыр. Саяхатшылардың көптеп келуіне орай, табиғатты таза ұстау мәселесі де құқық қорғау органдарының назарында. Өңірде экология мәселесі де өткір тұр. Шығыс Қазақстан елдегі өнеркәсібі дамыған өңірлердің бірі болғандықтан, Өскеменде атмосфералық ауаның жай-күйіне мониторинг жүргізуге арналған, «Қазгидромет» РМК-ға қарасты 10 бақылау бекеті жұмыс істейді. Атмосфералық ауаның сапасын бақылайтын 25 бағдарламалық-аппараттық кешен орнатылды. Сондай-ақ өңірде «Өскемен тынысы» экологиялық қорғау бюросы жұмыс істеп тұр. Бұл ұйым облыстағы экологиялық ахуалға қоғамдық бақылау жүргізеді. Соңғы бес жыл ішінде жүзеге асырылған шаралар Өскемендегі атмосфералық ауаның ластану деңгейін 9%-ға төмендетуге мүмкіндік берді. Қаланың қазан шұңқырда орналасқандығы қолайсыздық туғызып-ақ келеді. Соған қарамастан, жоғарыда атап өткендей, қыруар шаруа атқарылып жатыр.
Жаңадан Марқакөл, Катонқарағай, Самар, Тарбағатай сынды аудандар құрылды. Бұл аудандардың дені облыстың шекара шебіндегі стратегиялық маңызды аумақтарда қоныс тепкен. Сол тұрғыда оларды демографиялық, әлеуметтік-экономикалықтұрғыдан нығайту керек. Былтыр облысқа 794 адам қоныстанды, шекара маңындағы 3 ауданға 182 адам көшіп келді. Бұл халық саны азайып бара жатқан ауылдар үшін маңызды. Атап айтқанда, Катонқарағайға 71, Марқакөлге 35, Тарбағатайға 76 адам қоныстанып, тұрақты жұмыспен қамтылды. Кәсіпкерлікті қолдау да нақты нәтижесін берді. Марқакөл, Катонқарағай, Тарбағатай аудандарында жаңа бизнес-идеяларды іске асыруға ниетті 32 адам мемлекеттік қайтарымсыз гранттарды иеленді.
Биылдан бастап облыста шекара маңындағы аумақтарды кешенді дамытуға бағытталған «Шығыс шақырады» арнайы бағдарламасы іске қосылады. Бұл тиімді бағдарлама Марқакөл, Катонқарағай, Тарбағатай, Самар аудандарын қамтиды. Жүзеге асқан жағдайда ауылдағы кәсіпкерлікті дамыту арқылы тұрақты жұмыс орындары құрылады, қоныс аударушылар мен қандастар заманауи тұрғын үймен қамтылады. Нәтижесінде, шекара маңындағы аудандардағы демографиялық ахуал жақсарып, ауылдардың әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығы қамтамасыз етіледі. Түйіндей келгенде, шекара маңындағы елді мекендердің әлеуметтік жағдайын жетілдіру, дамыту мақсатында жүйелі жұмыс жүргізіліп жатыр.
Шығыс Қазақстан облысы
