Суретті түсірген – Асхат ИМАНБЕКОВ
Еліміздегі трансплантологиялық стационарлардың бірі – Павлодар облыстық кардиологиялық орталығына елордадан білікті дәрігерлердің бірнеше бригадасы шұғыл жетті. Мамандар әйел адамның ағзасынан донорлық мүшелерін ажыратып алу бойынша операцияны сәтті орындап, отандық медицина саласында тағы бір трансплантациялық дерек тіркелді.
Заң жүзінде еліміздің әрбір азаматы ағза ауыстыруға келісім бере алады. Бас тартуға да құқы бар. Донор қайтыс болған уақытта марқұмның туыстары келісім бермесе, ағзалары алынбайды. Өңірлік трансплантация жөніндегі үйлестіруші Дмитрий Потеребухтың айтуынша, гемаррагиялық инсульт салдарынан көз жұмған 39 жастағы әйелдің күйеуі мен ұлы донорлыққа келісімдерін берген. Әйел адам кардиологиялық орталыққа 22 қаңтар күні түсіп, дәрігерлер оған «бас миының өлуі» диагнозын қойған екен.
– Әрине, марқұмның туыстарына шешім қабылдау оңайға соқпағаны анық. Мидың өлуі дегеніміз, ол адамның енді бұл дүниелік емес екенін білдіреді. Күйеуі мен ұлына әйелдің өлімі өте жайсыз хабар болды. Біз оларды жансақтау бөлімшесіне кіргізіп, әйелдің жүрегі соғып жатуына жасанды тыныс алдыру аппаратына қосылуы, беріліп жатқан препараттар себепші болып отырғанын түсіндірдік. Мұның бәрін алып тастасақ, оның жүрегі бірден тоқтайтыны анық еді. Мен донорлық мүшелер бірнеше адамның өмірін сақтап қала алатынын айттым. Туыстары марқұмның ағза мүшелерін өзге адамдарға алмастыру туралы ақпараттарды сабырмен қабылдады. Ойланып, бір шешімге келетіндерін жеткізді. Ал ертеңінде таңертең өздері келіп, келісім беретіндерін хабарлады, – дейді трансплантолог.
Туыстарымен қажетті құжаттар жасалған соң шұғыл түрде көп еңбекті қажет ететін операцияға дайындық басталып кеткен. Барлық үдеріске шамамен 80 адам қатысқан. Бір бригада донорды зерттеп, жүрегі мен көкірек қуысына ультра дыбыстық зерттеу жүргізген. Бұл үдеріс ағза мүшелерінде инфекциялар мен өзге де факторлардың бар-жоқтығын анықтайды. Тағы бір бригада донор мен реципиенттердің қан құрамын анықтаумен шұғылданған. Мамандар ең бастысы реципиенттің ағзасы жаңа мүшені қабылдап, тамырланып кетсе, нәтиженің болғаны деп есептейді. Ағзаның қабылдамауы өте сирек кездесетін жағдай. Сондықтан ағза ауыстырудан кейін адамның оңалуына кемі жарты жыл уақыт кетеді.
– Павлодарға келген топтың құрамында Ұлттық ғылыми онкологиялық орталығынан бауыр мен бір бүйректі трансплантациялаумен айналысқан көпсалалы ұжым болды. Ал University Medical Center (UMC) кардиохирургтері жүректі трансплантациялады. Ана мен бала орталығының мамандары, сондай-ақ UMC мамандарының бір бөлігі екінші бүйректі трансплантациялаумен айналысты, – дейді Ұлттық ғылыми кардиохирургия орталығы клиникалық-академиялық департаментінің директоры Тимур Лесбеков.
Оның айтуынша, трансплантация өте қысқа мерзімде жүзеге асырылған. Өйтпеген жағдайда ағза мүшелері трансплантациялауға жарамсыз болады. Мысалы, бүйрек пен бауыр жүрек пен өкпеге қарағанда сәл ұзағырақ сақталады. Ағзаларды сақтау жөніндегі ең қысқа мерзім жүрекке тиесілі – бар-жоғы төрт сағат. Өкпеде – 6, бауырда – 8–12 сағат. Бүйрек олардан сәл ұзағырақ сақталады.
– Төрт сағат – жүректің денеден ажыратылып, мұзда сақталатын уақыты, осы мерзім ішінде ағзаны жеткізіп, операция жасауға үлгеру керек. Сондықтан трансплантологтер тобында кардиологиялық бригаданың рөлі басымырақ болды, – деп қосты Тимур Лесбеков.
Адамның бүйректері биоконтейнер арқылы тасымалданса, жүрек арнайы аппаратқа жалғанып жеткізіледі. 2024 жылы Ұлттық ғылыми кардиохирургиялық орталығының дәрігерлері донорлық ағзаларды ұзақ уақыт тасымалдауға мүмкіндік беретін Alem деп аталатын бірегей құрылғыны жасап шығарған. Донор-әйелдің жүрегі, екі бүйрегі, бауыры, екі көзінің қасаң қабықтары алынған. Ағза ауыстыру операциясы шамамен 2–2,5 сағатқа созылатынын ескерсек, дәрігерлерге әр минут қымбатқа түскені анық.
Дмитрий Потеребухтың мәліметінше, бүгінде еліміз көлемінде ағза алмастыру кезегінде (күту парағында) 4,5 мыңға жуық адам тұр. Олардың 3,9 мыңнан астамы – бүйрек алмастыруды қажет ететін реципиенттер. Егер 2024 жылы республикада қайтыс болғаннан кейінгі донорлықтың небәрі 6 жағдайы тіркелсе, 2025 жылы бұл көрсеткіш 3 есе артқан. Дегенмен трансплантолог маман бұл көрсеткіш әлі де болсын аз екенін айтады.
Ертіс-Баян өңірінде трансплантацияға мұқтаж 213 пациент бар. 193 адамның бүйрегін, 10 адамның бауырын, 3 адамның жүрегін ауыстыру қажет. Тағы бір адам жаңа өкпеге зәру. Аймақта жалпы саны 510 адам өлімнен кейінгі донорлыққа келісім берген. Алайда былтыр 15 әлеуетті донордың біреуі ғана донор бола алды. Қалған жағдайда марқұмдардың туыстары келісім бермепті.
Мамандар елімізде трансплантология жақсы дамып келе жатқанын айтады. Жоғары білікті мамандар жеткілікті, медициналық орталықтар қажетті жабдықтармен қамтылған, асқыну қаупі мейлінше төмен. eGov порталында қайтыс болғаннан кейінгі донорлыққа қатысты ерік білдіру бөлімі бар. Оны 145 мыңнан астам адам пайдаланып, 12,6 мың адам келісім берген.
ПАВЛОДАР
