Фото: Ашық дереккөз
Сарапшы Индира Бейсекеева economykz.org сайтында жариялаған пікірінде соңғы жылдары вирустық жаңалықтардың брендтерге әсері күшейгенін айта келіп, бұл құбылыс маркетинг мүмкіндігімен қатар беделге төнетін тәуекелді де қатар алып жүретінін бағамдайды.
Оның пайымдауынша, АҚШ-та Nike Tech Fleece сұр спорттық костюмінің сатылымы күрт өсуі осы құбылыстың айқын мысалы. Венесуэла президенті Николас Мадуро ұсталған сәтте дәл осы костюммен түскен фотосурет тарағаннан кейін, ешқандай жарнамасыз-ақ сұраныс арта бастаған. Кейбір өлшемдер Nike-тің онлайн-дүкенінде толық сатылып кетті, ал Мадуро киген 3XL өлшемі вирустық талқылау басталғаннан кейін бір сағат ішінде сайттан жоғалып кеткен.
Сарапшы бұл жағдайды жеке оқиға емес, кеңірек үрдістің көрінісі ретінде сипаттайды.
«Бұл сенсациялық немесе даулы жаңалықтардың брендке өздігінен жарнама болып, қосымша маркетинг шығындарынсыз-ақ сатылымды арттыра алатынын көрсетеді. Әлеуметтік желілер мен мемдер дәуірінде саяси оқиғадан бастап интернеттегі күтпеген қызыққа дейін кез келген ерекше жағдай миллиондаған адамның назарын аударып, нақты тауарға деген сұранысты күшейте алады», дейді Индира Бейсекеева.
Ол мұндай мысалдардың әлемдік тәжірибеде жиі кездесетінін де атап өтеді.
«2021 жылы америкалық Тессика Браун шашқа арналған лактың орнына Gorilla Glue құрылыс желімін қателесіп қолданған оқиға интернетке тез тарап, үлкен резонанс тудырды. Контексті теріс болғанына қарамастан, брендке деген қызығушылық күрт артты. AdAge деректеріне сәйкес, Google-да өнім атауы бойынша іздеу бір айдың ішінде 50 есе өскен, ал Amazon-дағы іздеу мыңдаған пайызға көбейген», деп жазды сарапшы.
Индира Бейсекеева 2016 жылғы АҚШ-тағы президенттік дебаттарды да мысалға келтіреді.
«Қарапайым сайлаушы Кен Боунның қызыл свитермен кадрға түсуі оны бір сәтте интернет кейіпкеріне айналдырды. Соның нәтижесінде Izod маркасының ұқсас свитері бірнеше күннің ішінде ел бойынша толық сатылып кетті. Бұл саяси оқиғаның күтпеген коммерциялық әсерге қалай айналатынын көрсетеді», дейді ол.
Осыған ұқсас құбылыс 2021 жылғы инаугурация кезінде де байқалды.
«Берни Сандерстің қолдан тоқылған қолғап киген суреті жылдың ең танымал мемдерінің біріне айналды. Коммерциялық мақсатта жасалмаған қолөнер бұйымы бірнеше күннің ішінде вирустық тауарға айналып, авторын жергілікті компаниялармен ынтымақтастық орнатуға мәжбүр етті», деді сарапшы.
Брендтерді бейресми түрде алға жылжытатын тағы бір фактор ретінде Индира Бейсекеева саяси жанжалдар мен бойкоттарды атайды.
«2020 жылы Goya Foods компаниясының басшысы Дональд Трампты қолдағаннан кейін бойкот науқаны басталды. Бірақ парадокс мынада: екі апта ішінде компанияның сатылымы 22 пайызға өсті. Көп жағдайда бұл бойкотқа қарсы реакция ретінде қалыптасты», дейді ол.
Сарапшы кейде бір брендке бағытталған сынның басқа өндірушілерге немесе тұтас салаға пайда әкелетінін де еске салады.
«2025 жылы Prada үнді Kolhapuri сандалдарына ұқсас аяқкиім көрсеткеннен кейін мәдени иемдену айыбына ұшырады. Нәтижесінде коммерциялық пайда ірі сән үйіне емес, жергілікті қолөнершілерге тиді. Бұл медиалық қысым нарықтағы сұранысты қалай қайта бағыттай алатынын айқын көрсетті», деп жазды И.Бейсекеева.
Сөз соңында Индира Бейсекеева вирустық танымалдықтың бизнес үшін тек мүмкіндік емес, жауапкершілік екенін атап өтеді.
«Өнім қалаусыз себеппен трендке айналса, компания ұстамды реакция танытуы керек. Әлеуметтік және саяси контексті ескеру, мәдени қақтығыстарға этикалық жауап беру маңызды. Ұзақ мерзімді перспективада бедел мен жауапты бизнес қағидалары кез келген “тегін” жарнамадан да қымбат», деп түйіндейді сарапшы.
