ЖОО-ның мүмкіндігі кеңейеді
Енді Қытай, Жапония, Корея, Аустралия, Жаңа Зеландия, Моңғолия, сондай-ақ аймақтағы басқа елдер Қазақстанның дипломдарын мойындайды. «Жоғары білім беру саласындағы біліктілікті тану туралы Азия-Тынық мұхиты өңірлік конвенциясын ратификациялау туралы» заңды талқылаған депутаттар бұл құжат еліміздің халықаралық аренадағы ұстанымын одан әрі нығайтып, студенттер мен мамандардың ұтқырлығын арттыруға, еліміз бен Орталық Азияның білім беру жүйелерінің интеграциясын тереңдетуге ықпал ететінін айтты.
– Қаралған құжат тараптар арасында жоғары білім беру саласындағы ынтымақтастықты дамытуды көздейді. Атап айтқанда, конвенцияның ережелері оған қол қойған елдер арасында біліктіліктің ашық, уақытылы бағалануын қамтамасыз етуге бағытталған. Заң оған мүше мемлекеттер арасында серіктестікті одан әрі нығайтуға, сондай-ақ еліміздің білім беру жүйесінің беделін арттыруға оң септігін тигізеді деп сенеміз, – деді Сенат төрағасы.
Токио конвенциясына Ауғанстан, Армения, Аустралия, Қытай, Фиджи, Қасиетті Тақ, Жапония, Моңғолия, Жаңа Зеландия, Корея Республикасы, Ресей мен Түркия кіреді.
Сенатор Әсем Рахметованың мәлімдеуінше, аталған заң ережелері конвенцияға қатысушы елдердің жоғары білімге қатысты біліктіліктерді тану жөніндегі ұлттық ақпараттық орталықтарының аймақтық желісіне (APNNIC) кіруге мүмкіндік береді. Аталған портал студенттер мен оқытушылардың физикалық немесе виртуалды ұтқырлығын ілгерілету үшін біліктіліктерді тану туралы ақпарат ұсынады.
– Бұл ортақ желі арқылы шетелдік дипломдардың түпнұсқалығын растау, жоғары білім беру жүйесінің сапасы мен жұмыс істеуін қамтамасыз ету, сондай-ақ оларды тану рәсімі үшін қажетті мәліметтерді қамтамасыз ету мәселелері бойынша жедел ақпарат алмасуға жағдай жасалынған. Конвенцияға қосылу азаматтарымыздың дипломдары мен біліктіліктерін Азия-Тынық мұхиты өңірі елдерінде танытуға, студенттер мен оқытушылардың академиялық мобильдік мүмкіндіктерін жеңілдетуге, ұлттық білім жүйесінің тартымдылығын арттыруға, азаматтардың шетелде кәсібі бойынша жұмысқа орналасуына мүмкіндік береді, – деді Ә.Рахметова.
Депутаттың айтуынша, заңның теріс саяси, құқықтық, қаржы-экономикалық, өзге де салдарлары жоқ. Сондай-ақ палата отырысында Сенаттың бірқатар депутаты «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Конституциялық заңының жобасы бойынша Парламент палаталарының бірлескен комиссиясының құрамына сайланды. Нақты айтқанда, комиссия құрамына Сенаттан Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары комитетінің төрағасы Нұрлан Бекназаров, Экономикалық саясат, инновациялық даму және кәсіпкерлік комитетінің төрағасы Сүйіндік Алдашев, Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары комитетінің мүшелері Наурызбай Байқадамов пен Мұрат Қадырбек сайланды. Сондай-ақ Нұрлан Бекназаров қосымша баяндамашы болып белгіленді.
Ауыл әкімдерінің жүктемесі көп
Отырыста сенатор Бекбол Орынбасаров ауылдық округтер бюджеттерінің жай-күйі мен проблемалары туралы Үкіметке депутаттық сауал жолдады. Депутаттың айтуынша, ауылдық округтердің бюджеттері әлі де жоғары тұрған бюджеттен берілетін трансферттерге тәуелді болып отыр. Осылайша, ауылдардың дамуына қаржы жетіспейді. Сондай-ақ сенатор қазір ауыл әкімдері 19 функцияны атқарып отырғанын айтты. Міндеттемелер берілген, алайда нақты қаржы ресурстарымен бекітілмеген.
– Ауылдық округ әкімдері қызметіне толық функционалдық талдау жүргізуді жеделдетуді, бюджеттің төртінші деңгейінің кірістерін реттеу бөлігінде жаңа Бюджет және Салық кодекстерін қолдануға кешенді мониторинг жүргізуді қамтамасыз етуді ұсынамыз. Экологиялық төлемдер мен табиғи ресурс алымдарының бір бөлігін жергілікті жерлерге аудару қажет. Сондай-ақ аз қоныстанған, келешегі жоқ елді мекендерді халықтың құқықтары мен мүдделерін сақтай отырып, оларды көршілес әкімшілікпен біріктіру керек, – деді сенатор.
Ал Евгений Больгерт арбитраж саласындағы жүйелі мәселелер мен азаматтардың құқықтарының бұзылып жатқанын алға тартты. Оның айтуынша, арбитраж институты дауларды баламалы шешудің және соттарға түсетін жүктемені азайтудың тиімді құралы ретінде құрылған, алайда іс жүзінде бұл механизм азаматтар мен адал бизнестің мүдделеріне нұқсан келтіріп жатыр.
Сенатор келтірген мәліметтерге сәйкес, 2023–2025 жылдардың өзінде соттарға арбитраж шешімдерінің күшін жою туралы 2 800-ден аса өтінішхат түскен. Құқық қолдану тәжірибесіне жасалған талдау осы саладағы теріс пайдалану фактілерінің тым көп екенін көрсетіп отыр. Сонымен қатар 2024 жылы несие бойынша дауларды арбитражда қарауға тыйым салынғанына қарамастан, сенатор азаматтардың басқа салаларда, соның ішінде риэлторлық қызметтер мен үлестік құрылыс саласында әлі де орын алып жатқанын айтады. Осы орайда депутат арбитрлерге қосымша біліктілік талаптарын енгізуді, тараптарға мемлекеттік сотқа жүгіну құқығын бере отырып, арбитрлерге қарсылық білдіру институтын күшейтуді ұсынды.
Ветеринарияны ғылыми тұрғыдан дамыту қажет
Депутат Арман Өтеғұлов Алматыдағы ветеринария ғылыми-зерттеу институтында жүргізіліп жатқан құрылыс жұмыстарын тоқтатуға шақырды. Ол институтты «QazBioPharm» холдингінің құрылымынан шығарып, Ауыл шаруашылығы министрлігінің тікелей қарауына беруді ұсынды. Депутаттың айтуынша, Қазақ ветеринария ғылыми-зерттеу институты біртұтас ғылыми-өндірістік кешен ретінде сақталуы қажет.
Сондай-ақ Ғалиасқар Сарыбаев мемлекеттік ветеринарлық функциялар нарыққа берілмеуге тиіс деп мәлімдеді. Депутат заңнама деңгейіндегі құқықтық қайшылықтарды жойып, жануарлардың аса қауіпті ауруларының алдын алу, диагностикасы мен бірдейлендірілуіне қатысты функцияларды жеке секторға беруге болмайтын мемлекеттің айрықша құзыреті ретінде қайта бекітуді талап етті.
Сенатор Геннадий Шиповских тыйым салынған тауарлар, медициналық қызметтер мен инвестициялық жобалармен қатар күмәнді жарнамаларды насихаттайтын блогерлер мен инфлюенсерлерді сынға алды. Азаматтардың әлеуметтік, қаржылық қауіпсіздігіне қауіп төндірмей, балалардың құқықтарын қорғау үшін депутат күмәнді контент авторларының жауапкершілігін заңнамалық тұрғыдан қатаңдату қажет екенін айтты.
Жанна Асанова алкоголь, есірткі мен токсикомания салдарынан мас күйде болғандарды жеке зертханаларда медициналық куәландыру жүргізуге рұқсат беруді сұрады. Оның айтуынша, мұндай зертханалардың кең инфрақұрылымы мен заманауи технологиялары бар. Депутат қазіргі кезде куәландыру ісі инфрақұрылымы шектеулі, қажеттілікке сәйкес келмейтін мемлекеттік медициналық ұйымдарда жүргізілетінін алға тартты. Сенатор 2 млн-нан аса халқы бар Алматы қаласын мысалға келтірді. Мемлекеттік екі зертхана ғана жұмыс істейтін қалада мас күйінде ұсталған азаматтарды полиция қызметкерлері медициналық куәландыру үшін сол жерге жеткізуге міндетті. Ж.Асанованың айтуынша, қолданыстағы жүйе сыбайлас жемқорлыққа жол береді, салдарынан нәтижелердің шынайылығына деген сенімді төмендетеді.
Аудандық баспасөз архивін сақтауымыз керек
Сенатор Бибігүл Жексенбай барлық облыстағы аудандық газеттердің архивтерін түгендеп, ондағы баспасөз архивтерін сақтап, цифрландыру қажет екенін айтты. Депутат Үкіметке мемлекеттік архивтерге беру жөніндегі бірыңғай ұлттық стандарт әзірлеуді ұсынды. Депутат келтірген дерекке сәйкес, елдегі 200-ден аса аудандық және қалалық газеттің көбі жүз жылдан аса уақыт бойы шығып келеді. Бұл басылымдар аймақтардың әлеуметтік-экономикалық даму барысын жазды, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ресми шешімдерін жариялады, елді мекендердің күнделікті өмірін көрсетті. Дегенмен кейінгі жылдары аудандық баспасөз мұрағаттары жүйелі проблемаларға тап болды. Редакциялар жабылған немесе қайта құрылған кезде мұрағаттар жоғалып немесе мүлдем жойылады. Еліміздегі 1930–2000 жылдарда шыққан аудандық газеттердің бірыңғай цифрлық тізілімі мен толыққанды электрондық қоры да жоқ.
– Барлық облыс бойынша аудандық және қалалық газеттер архивтеріне толық инвентаризация жүргізіп архивтердің нақты саны, сақталу жағдайы, цифрлық форматтағы көлемі туралы ресми есеп ұсыну қажет. АҚШ пен Ұлыбританияның үлгісінде еліміздің Біртұтас цифрлық аудандық баспасөз архивін құру жөнінде қанатқақты жобаны іске қосу керек, – деді сенатор.
