Түнгі клубтар тәртіпке бағынбай тұр

Жедел желіге дамыл жоқ

Былтыр қаңтар-тамыз айларында «102» жедел арнасына ойын-сауық орындарындағы құқық бұзушылықтарға қатысты 45 992 шағым түскен. Сенат депутаттары аталған мәселеге қатысты дабыл қағып, Үкіметке сұрау тастады. Бір топ сенатор қоғамдық тәртіптің осы тұсы Президенттің Жолдауында: «Заң мен тәртіп, азаматтардың қауіпсіздігі және құқықтық тәртіп жүйесіне цифрлық технологияларды енгізу мемлекеттік саясаттың басты қағидатына айналуға тиіс. Адамның өмірі мен денсаулығы – ең қымбат құндылық, мемлекет оны сенімді қорғауға міндетті», деп ерекше атап өткен қағидатына сай келмей тұрғанын айтады. Олар түнгі клубтар мен ойын-сауық орындарының қызметінде әлі де жоғары деңгейдегі қауіптің сақталып отырғанына алаңдайды. Статистикаға сүйенсек, 8 айда республика бойынша келіп түскен шағымдардың 11 569-ы Астана қаласында тіркелген. Оның ішінде клубтарда – 2 718, мейрамханаларда – 2 269, кафелерде – 6 582. Алматы қаласында да дәл осындай жағдай (11 021) орын алып отыр. Бұл көрсеткіш басқа өңірлермен салыстырғанда (Шымкенттен – 2 есе (5 626), ШҚО-нан – 4 есе (2 806), Қызылорда облысынан – 7 есе (1 557), Жамбыл облысынан – 8 есе (1 471), СҚО-нан – 12 есе (947), Маңғыстау облысынан – 14 есе (833), Түркістан облысынан 20 есе (586) айтарлықтай жоғары.

«Елорданың «Amazon» клубында орын алған резонансты оқиғаны айрықша атап өту қажет. Жексенбіге қараған түні пышақ қолданылған жанжал салдарынан 19 жастағы азамат қаза тапты. Көптеген айыппұлдар мен әкім­шілік хаттамаларға қара­мас­тан, заң бұзушылықтар жал­ғасып келеді. Әлеуметтік желі­лерде бұл саладағы «көлең­келі экономиканың» көріністері – заңсыз алкоголь сату, салықтан жалтару, жекелеген орындарды «қорғау» фактілері кеңі­нен талқыланып жатыр», делінген Үкімет басшысына жолданған депу­таттық сауалда.

Мұның себебін сенаторлар түнгі клубтардың лицензия­ла­нуы мен қызметіне жеткілікті бақылаудың болмауымен түсін­діреді. Сондай-ақ олардың мәлім­деуінше, қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздік жүйелі түрде бұзылып, мекеме иелеріне қолданылатын санкциялар тиімсіз болып отыр. Бұған қоса көлеңкелі экономика мен бюджетке түсетін салықтар айтарлықтай азайған.

Халықаралық тәжірибеге сүйен­сек, Германияда түнгі клуб лицен­зиясы жыл сайын жаңар­тылып отырады, қауіпсіздік талаптары бұзылған жағдайда ол бірден қайтарып алынады. Ал Сингапурда клубтарды полиция бейнебақылау арқылы онлайн-режімде бақылай алады, шу мен тәртіпсіздікке жол берген орындар ұзақ мерзімге жабылады. БАӘ-де де (Дубай тәжірибесі) клубтар қатаң салық­тық, цифрлық бақылауға алынып, алкоголь сату тек арнайы лицензияға байланысты жүзеге асырылады.

Осы елдердегі тәжірибені ескере отырып, сенаторлар Үкіметке заңнамалық нормативтік толық­ты­рулар арқылы түнгі клубтар мен барларды лицензиялау талаптарын күшейтіп, міндетті қауіпсіздік стандарттарын (поли­цияға онлайн қолжетімді бейне­бақылау, күзет, өрт дабылы, эвакуациялық шығу жолдары) енгізуді ұсынды. Сондай-ақ мекеме иелерінің келушілер­дің өмірі мен денсаулығына жеке жа­уапкершілігін бекітіп, жұмыс уақыты мен алкоголь сатуға бақы­лау жүргізуге шақырды. Депу­таттар­дың айтуынша, түнгі клубтар мен барлардың бірыңғай мемлекеттік тізілімі құрылуға тиіс, тексерулер мен анықталған заң бұзушылықтар туралы қоғам біліп отыруы қажет. Аталған нысандардың қызметін әкімдік, ішкі істер мен төтенше жағдай министрліктері, салық органдары бақылауға алуы керек. Бұ­ған қоса цифрлық технологиялар ар­қылы мониторинг жүргізіліп, бей­небақылау деректерін заң аясын­да онлайн беру, электронды ли­цен­зиялау, салық түсімдерінің авто­мат­тандырылған есебі жасалуы шарт.

Азаматтардың қауіпсіздігін қам­тамасыз ету мемлекеттің консти­туциялық парызын орындау ғана емес, сонымен қатар қоғам­ның билікке деген сенімінің бір шарты екенін айтады депутаттар.

Лицензиялау жемқорлықты күшейтуі мүмкін

Сенаторлардың көтерген мәсе­­­­лесіне Үкімет басшысы лез­де жа­уап берді. Олжас Бектенов­тың мәлімдемесіне сүйенсек, қазір қолданыстағы заңнамада аза­мат­тардың денсаулығына зиян кел­тіріп, қоғамдық тәртіп бұзылған жағ­дайларда ойын-сауық орындарының иелері Азаматтық кодекс (зиянды өтеу бөлігінде), Қылмыстық кодекс пен Әкімшілік құқық бұзушы­лық туралы кодекске сәйкес жауап­кершілікке тартылады. Мәселен, былтыр антитеррор­лық қорғалу та­лаптарын орында­ма­ған 1 мыңнан аса ойын-сауық орнының басшысы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы ко­декстің 149-бабымен әкім­ші­лік жауапкершілікке тартылған. Сондай-ақ ойын-сауық орындарына барған 2 мың жасөспірім анықталып, мекеме иелері заң алдында жауап берген. Оның ішінде құқық бұзушылыққа жол берген 880, тыныштықты бұзған 157 меншік иесіне әкімшілік жауапкершілік қарастырылған. Ал жыл ішінде қайталама құқық бұзушылық жаса­ған 11 ойын-сауық орнының қызметі сот шешімімен тоқтатылған.

«Сонымен қатар қазір­ Мәжіліс­те қара­лып жат­қан «Құқық бұзу­шылық­тардың алдын алу мәсе­лелері бойынша» заң жобасы аясында жыл ішінде құқық бұзушылық жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды жою жөнінде шара қолданбаған тұлғаларға, соның ішін­де ойын-сауық орындарының иелеріне әкімшілік жауапкершілік енгізу көзделген. Бұл азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етпей­тін ойын-сауық орындарының иелеріне қатысты құқықтық ық­пал ету шараларын қолдануға мүм­кіндік береді. Қаржы министр­лігі мемлекеттік бақылау және алкоголь өнімдерінің айналы­мын жетілдіру бойынша шара­ларды әзірлеу мақсатында ведомствоаралық жұмыс тобын құрды», деп мәлімдеді Премьер-министр ресми жауабында.

Сонымен қатар «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» заң­ға сәйкес ойын-сауық орын­дарының иелері қызметін баста­ғаны туралы мемлекеттік орган­дарды міндетті түрде элек­трондық үкімет порталы (egov.kz сайтында) арқылы хабардар етуге тиіс, бұдан соң олар мемлекеттік электрондық рұқсат­тар мен хабарламалар тізіліміне енгізіледі. Сондай-ақ мемлекеттік құқықтық статистика мен арнаулы есепке алу саласындағы уәкілетті орган ойын-сауық орындарына жүргізілетін тексерулердің бірың­ғай тізілімін жасайды. Қазір мүдделі мем­ле­кеттік органдар ойын-сауық орын­дарында жүргізілген тексеру­лер мен анықталған бұзу­шы­лықтар туралы ақпаратты ашық қолжетімді орналастыру мәселесін қарастырып жатыр.

Десе де, Үкімет басшысы «Сау­да қызметін реттеу туралы» заңға сәйкес сауда қызметін жүзеге асыратындар мекеменің жұмыс режімін, тауарлардың ассортименті мен бағасын дербес айқындайтынын мәлімдеді. Сондай-ақ ойын-сауық орында­рының қызметін лицензиялау институтын енгізу артық әкімшілік кедергілердің пайда болуына, сыбайлас жемқорлықтың артуына алып келуі мүмкін. Осы себепті мұндай орындардың жұмысына құзырлы органдар шектеу қоя алмайды.

Ішкі істер министрлігі был­тыр маусым айынан бастап «EgovMobile» мен екінші дең­гейдегі банктердің (Kaspi.kz, Halyk Bank) мобильді қосымшала­рын­­да «Заң және Тәртіп» жаңа сер­вис­ті іске қосты, оның көмегі­мен аза­маттар қоғамдық, жеке қауіп­сіздік, сондай-ақ құқық тәртібі мәселелері бойынша шағымдар мен өтініштерін жолдай алады.

ІІМ жүргізген талдауға сүйен­­сек, 15 мың ойын-сауық орны­ның ­ 193-інің құқық бұзушылық қаупі жоғары. Сол себепті қоғамдық орын­дар мен адам көп жинала­тын жер­лерде, оның ішінде ойын-сауық орындары­ның ма­ңын­да бейнебақылау камера­лары орна­тылған. Осы каме­ра­лардың көме­гімен 9,3 мың қылмыс пен 504,1 мың әкім­шілік құқық бұзушылық анық­талған. Сондай-ақ құқық бұзу­шы­лық қаупі жоғары жерлерде поли­­ция шақыруға арнал­ған дабыл түй­мелері орнатылып жа­тыр, олар бейнекамера, дина­­мик, микрофондармен жаб­дық­талған. Ал қалалардың кри­ми­но­гендік учаскелерінде 209 ста­­ционарлық полиция бекеті орна­­ластырылған. Үкімет басшы­сы­ның мәлімдеуінше, жалпы ал­ғанда, қабыл­данып жатқан шара­лардың нәти­жесінде ойын-сауық орындарын­да жасалған қылмыс­тар саны 12 пайызға (2,2 мыңнан 1,9 мыңға дейін) азайған.