Эксклюзив
Денсаулық • 06 Қараша, 2023
Ата-ана ескере бермейтін жайт: Бала жиі ауырмас үшін не істеу керек – дәрігер кеңесі
Бала балабақшаға бармаймын деп қиғылық салса, жиі ауырып қала беретін болса, мінез-құлығында өзгеріс байқалса, демек, мәселе бар деген сөз. Біз әдетте мұның барлығын баланың еркелігіне теліп қоямыз. Оның ішкі жан дүниесіне үңіле бермейміз. Психологиялық һәм медициналық дайындықтың жоқтығынан жаңа ортаға бейімделу өте ұзақ уақытқа созылады. Бұдан шығар жол қайсы? Мамандардан сұрап көрдік.
Таным • 03 Қараша, 2023
Ұмыт болған дәстүр: «Бәсіре атау» туралы не білеміз?
Қазақта кішкентай балаларға арналған салт дәстүрлер жетерлік. Соның бірі - Бәсіре атау. Ата-бабаларымыз балаға бәсірені не үшін, қалай атаған?
Таным • 03 Қараша, 2023
Халқына – бегі, бегіне халқы сенген ел ұзақ жасайды – Күлтегін
Афоризм – бір үзік ой, оқыс пікір, оқшау сөз. Афоризм алғаш дүние құбылыстары жөнінде жинақталған білімдерін түйіндеп, пікір білдірудің бір түрі ретінде дүниеге келген. Қазақ афоризмдерінің асыл арнасы да сақ-скиф дәуіріндегі ойшылдар сөздерінен, көне түркі жазбаларынан бастау алады. «Қазақ афоризмдері» айдарында бүгін Анақарыс (Анахарсис), Тоқсары (Тоқсарид), Тоныкөк, Білге, Күлтегін ойларын ұсынып отырмыз.
Денсаулық • 02 Қараша, 2023
Дәрігер кеңесі: Ағзаны суыққа дайындап үлгеріңіз
Қылышын сүйретіп келетін қыстың аязы бетті қарыса да, тоңдырса да жанның жылулығын сақтайды. Бұл – мезгілдің адамға әсері. Десе де қыстың қақаған аязына ағзаны дұрыс дайындаған абзал. Бұл дайындықты күз мезгілінің басынан-ақ бастаған жөн. Себебі, ауру айтып келмейді, оның алдын алу дұрысырақ. Осыған орай Egemen.kz тілшісі ҚР ПІБ Медициналық орталығы ауруханасы Салауатты өмір салтын қалыптастыру орталығының жоғары санатты әдіскер-дәрігері Гүлнар Тұрдыновамен кеңесіп көрді.
Қоғам • 31 Қазан, 2023
«Жылжымайтын мүлік», «сібір жарасы», «қар барысы» секілді сөздер қате аудармалар – Анар Фазылжан
Тілдің тұнығын лайлауға калька аударманың да зардабы орасан. Сара сөздің салмағын екшей алады деген сала мамандарының (өзіміздің әріптестеріміз) өзі калька аударманы қаптатып қолданады. Мағынасына мән беруден бұрын аталуына алдымен екпін салып, сөзбе-сөз аудару белең алып барады. Бұған дейін де осы тіркес тұрақты түрде қолданылды, әлі де саптан сызылып қалған жоқ. «Сибирская язва» деген кеселді біз «сібір жарасы» деп қолданып жүрміз. Қазақтар ертеден кеселдің осы түрі адамға шапса, «күйдіргі» деп атаған. Ал төрт түлікке жабысса, әр малға қатысты өзіндік атауы да болған. Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының директоры Анар Фазылжаннан калька аудармаға қатысты пікірін сұрап, сұхбаттастық.
Қоғам • 27 Қазан, 2023
Елімізде баласына алимент төлемеген 150-ге жуық әйел іздестіріліп жатыр
Бұрын баласынан бас тартқан әкелер туралы көп еститін едік. Қазір баласынан безген аналарды да кездестіретін болдық. Статистикалық деректерге сүйенсек, елімізде баласына алимент төлемеген 150-ге жуық әйел бар, деп хабарлайды Egemen.kz.
Қоғам • 25 Қазан, 2023
Ажаркүл Алдажарова, зейнеткер: Егемендік декларациясы қызу тартыспен қабылданған құжат
Еліміздің егемендігі туралы декларацияны қабылдау үшін талқылау, дауысқа салу 1990 жылдың қазан айында өтті. Пленарлық отырысқа қатысқан ХІІ шақырылымдағы 281 депутаттың 261-і қолдап, «Қазақ Совет Социалистік Республикасының мемлекеттік егемендігі туралы» тұңғыш декларация қабылданды.
Қазақстан • 25 Қазан, 2023
Қадыр Мырзалиев: 1990 жылғы 25 қазан күнгі 18 сағат 55 минөтті есімізге сақтайық
Егемендік декларациясы қабылданар тұста «Социалистік Қазақстан» газетінде тарихи құжат туралы бірқатар мақала жарияланды. Газеттің 1990 жылғы қазан айындағы шығарылымдарын ақтарып отырып соның бірнешеуіне көзіміз түсті. Мәселен басылымның 26 қазандағы нөмірі егемендігімізді сүйіншілеген. Газеттің маңдайшасына «Кеше, 1990 жылғы 25 қазанда, Қазақ ССР Жоғарғы Советінің екінші сессиясы Қазақ Советтік Социалистік Республикасының мемлекеттік егемендігі туралы Декларация қабылдады. Егемендігің құтты болсын, елім!», деп жазылған. Парламенттегі тілшілер Г.Еңсепова мен Ә.Әлібековтың «Егемендік ел үміті еді» атты мақаласы бірінші бетке беріліпті.
Зерде • 24 Қазан, 2023
24 қазан - Кітапханашылар күні. Осы орайда Ақтөбе облыстық зағип және көзі нашар көретін азаматтарға арналған кітапхананың директоры Құралай Райымбаевамен тілдескен едік.
Қоғам • 23 Қазан, 2023
Веломарафоншы Республика күніне орай 106 шақырымды 6 сағатта жүріп өтті
Журналист, аудармашы, веломарафоншы Ернат Мелсұлы Республика күніне орай Астана қаласында 106 шақырымды басып өтті. Түркияның Қазақстандағы Елшілігі ғимараты маңынан басталған 106 шақырымдық марафонды әріптесіміз 6 сағатта өндірді.
Қоғам • 20 Қазан, 2023
Қыз алып қашқан адам заң алдында жауап беруі тиіс - Ләйла Сұлтанқызы
Соңғы уақытта көп талқыланып жүрген «қыз алып қашу» салты туралы сан түрлі пікір бар. Бұл әрекетті қолдайтындар болса, тура сол сияқты қолдамайтындар да жетерлік.
Қоғам • 20 Қазан, 2023
Қазақтың тұрмысында қыз алып қашу бұрын да болған – этнограф
Тараз қаласының №2 сотының судьясы Маңғыстау мен Ақтөбе облысының азаматтарына қыз алып қашқаны үшін жаза кесті. Жамбыл облыстық прокуратурасы баспасөз қызметінің таратқан мәліметі бойынша қызды күштеп көлікке отырғызып алып қашуға қамданғандарды көрген көршілер полицияға хабарласқан. Жергілікті тәртіп сақшылары әбжіл қимылдап күдіктілерді ұстады. Қылмыстық кодекстің 125-бабы 2-бөлігінің 1-тармағы бойынша сот үкімі шығып, қыз алып қашқан азамат пен оның серігі айыпты деп танылып, 7 жылға сотталды. Елімізде адам ұрлау фактісі ауыр қылмыс санатына жатады. Азаматтардың құқығын, бостандық пен теңдіктегі негізгі ұстанымын бұзу болып саналатын адам ұрлау қылмысын жасағандарды 15 жылға дейін бас бостандығынан айыру көзделген.
Қоғам • 19 Қазан, 2023
Қытай нарығын зерттеген кәсіпкер Қазақстанда қандай зауыт ашса табысты болатынын айтты
Бақтияр Өсербекұлы – кәсіпкер. Ол бұған дейін техникалық жөндеу орталығында (ТЖО) механик болған. Осы саланы тереңдей зерттеп өзі техникалық жөндеу орталығын бір қаладан ашқан. Іздену мен еңбекті қабат өрбітіп үш жылда жеті қаладан техникалық жөндеу орталығының санын 460-қа жеткізген. Аз адамның күшімен орасан өнім өндіру қағидасымен еңбек ететін кәсіпкер бұл күнде Қытайдағы шағын өндіріс орталықтарын зерттеп жүр. Жуырда осы елдің даму үдерісін бағамдап қайтқан маманмен тілдесудің сәті түсті.
Қоғам • 19 Қазан, 2023
«Өрт болған жерге асыққанда, жол бермейтіндер көп кедергі келтіреді» – Манас Қайырханұлы
Бүгін – адамдарға қашанда көмек қолын созуға әзір Құтқарушылар күні. Айтулы мереке қарсаңында олардың жанкешті еңбегін қалай айтсақ та жарасады. Бақсақ бұл күні көбіне өрт сөндіруші-құтқарушылар туралы көп айтылады. Ал өрт сөндіру бөлімінің жүргізушілері тасада қалып қойып жатады. Бұл олқылықтың орнын толтырмасқа болмас деп апат орнына дереу жеткізетін жүргізушінің бірі азаматтық қорғау сержанты Манас Қайырханұлымен әңгімелесіп көрдік.
Қоғам • 18 Қазан, 2023
Үйсіздік пен күйсіздік: Алматыда 300-ден астам адам көше кезіп жүр
Еңсесі – төмен, рухы – пәс. Жанында жалын, көзінде от жоқ. Үйсіз-күйсіз көше кезіп жүрген мұндай адамдар еліміздің әр қаласында, тіпті қарқынды дамыған мегаполистерде де кездеседі. Көрінгенге көз сатып, көше кезуді кім армандайды дейсіз? Бұл туралы «Egemen Qazaqstan» газетінің тілшісі Арман Октябрь «Тоз-тозы шыққан тағдырлар» атты мақаласында жазды.
Қоғам • 18 Қазан, 2023
Франциядағы шенеунік қазақ қызының әкесі тері илеп, анасы мейрамханада жұмыс істейді
Этникалық қазақ Есім Сабаш Францияның Крей қаласында тұрады. Осы қала мэрінің орынбасары. Негізінен қаланың мәдениет саласына жауапты. Атажұртқа алғаш табаны тиген Францияның саяси қызметкерімен аз-кем тілдесіп, дидарласудың сәті түсті.
Өнер • 17 Қазан, 2023
Сүгірдің өзі сүйсініп, өнеріне тәнті болған күйші Жаулыбай Иманәлиев неге елеусіз қалды?
Шертпе күйдің шебері, журналист, өнер зерттеушісі Жаулыбай Иманәлиевтің жасы 81-де. Алматыда жалғызілік, күтушінің қолына қарап қоңыртөбел ғұмыр кешіп жатыр. Бұл кісінің тағдыры сан сілемде тарамдалып жатыр. Ол қазақтың дәулескер күйшісі Сүгір Әліұлының көзін көріп, алдында күй тарту құрметіне ие болып, әйгілі күйшінің ықыласына кенелген жан. Бүгінде таным өрісі қазынаға толы қарияның қос жанары көлденең келген суқараңғы кеселінен көрмейді.
Тұлға • 16 Қазан, 2023
Серік Ақсұңқарұлы: «Адамзат-нама» атты поэма-хамсаны 46 жыл жазып, тәмамдадым
Ақын, Мемлекеттік сыйлықтың иегері Серік Ақсұңқарұлы әлеуметтік желідегі парақшасында «Адамзат-нама» атты поэма-хамсаны тәмамдағанын (1977–2023 жж) жазды. Осы орайда ақынның өзіне хабарласып, аз-кем тілдестік.
Өнер • 16 Қазан, 2023
Жасанды интеллект суретшілерді алмастыра ала ма?
Соңғы жылдары қарқынды дамып келе жатқан жасанды интеллект мүмкіндіктері, соның ішінде қылқалам өнері, шығармашылық индустрия ортасында алаңдаушылық туғызып отыр. Қазір нейрожелілер көркем шығармаларды жасаудың жаңа құралы ретінде белсенді қолданылады, оған студенттер де білдей сала иелері де машықтанып алған. Себебі ол арнайы білім беруді қажет етпейді, өнер саласында таза техникалық дағдыларға ие болу қажеттілігінен де арылтады.
Қоғам • 16 Қазан, 2023
Балабақшадағы әрбір қабырға қазақша «сөйлеп» тұруға тиіс - Манар Адамова
Баласының орысша шүлдірлеп бара жатқанына алаңдаған ата-аналар баласын қазақтілді балабақшаға бергенімен нәтиже болмай тұр. Әріптесіміз Айдана Шотбайқызы осы бір өткір мәселені «Баламды қазақшаға біл деп бердім» атты мақаласында көтеріпті.
Спорт • 15 Қазан, 2023
«Аяқтан айырылу ауыр соққы болды» - Ел байрағын ұстаушы параспортшы Жанғали Сүйеуов
Қытайдың Ханчжоу қаласында жазғы Пара Азия ойындары өтеді. Біздің еліміздің спортшылары бірнеше спорт түрінен сынға түседі. Отырып ойнайтын волейбол (пара волейбол) спортынан ұлттық құрамаға үлкен сенім артылып отыр. Жуырда Паразия ойындарына баратын спортшыларды салтанатты шығарып салу рәсімі өтті. Еліміздің спортшыларын бастап, ту ұстап шығу құрметі параволейболшы Жанғали Сүйеуовке бұйырды. Жанғали Сүйеуов кім? Бұл спортқа қалай тап болды? Өзінен сұрадық.
Қоғам • 13 Қазан, 2023
Моңғолияның үздік дәрігері атанған тұңғыш қазақ
Нұрбек Бабанұлы – Моңғолияның қазағы. Қазір Ұлан-Батыр қаласында тұрады. Отызында орда бұзған Бабанның баласын бүгінде тек Моңғолия мемлекеті ғана емес, әлемнің бірнеше елі білікті нейрохирург, көп маманнның тісі бата бермейтін күрделі отаны сәтті жасайтын дәрігер деп таниды. Ол бүгінде Моңғолиядағы нейрохирургиялық аурухананың жетекші меңгерушісі. Қарауында 15-ке тарта қызметкері бар. Жас та болса біліктілігімен әлемнің озық елдерінде тәжірибесін бөлісіп жүрген маманмен дидарласып сұхбаттасудың орайы туды.
Таным • 12 Қазан, 2023
Қазақтың балаларға қатысты ырым-тыйымдарын білесіз бе?
Қазақ халқы байырғы заманнан бастап әдет-ғұрпын, наным-сенімін, ырым-тыйымын сақтап келеді. Ырым-тыйымдар тізбегі халықтың өмірінде, салт-дәстүрінде, тұрмыс-тіршілігінде кеңінен көрініс табады. Ырым мен тыйым адамды жат әдеттерден тыюға бағыттайды. Соның ішінде сәбилерге, балаларға арналған тыйымдар туралы не білесіз?
Қоғам • 10 Қазан, 2023
Дубайдағы бортсерік қазақ қызы: Бір күні Қазақстанға ораламын
Аружан Әлімбетова Дубайдағы Emirates әуекомпаниясында бортсерік болып қызмет етеді. Оны мұнда мақсатына жетпей қоймайтын қайсар мінезі жетелеген. Арманы асқақ қыздың ақылы көркіне сай. Нәзік болмысына бортсерік киімі құйып қойғандай.
Спорт • 10 Қазан, 2023
Әлем чемпионатының үш дүркін жүлдегері ауылда сиыр сауып, асау үйретеді
Қытайдың Ханчжоу қаласында өткен ХІХ жазғы Азия ойындарында әйелдер күресінен 76 келі салмақ дәрежесінде Жәмила Бақбергенова күміс медаль иеленді. Финалда қырғыз балуаны Айпері Медетқызына есе жіберді. Жәмиланың әкесі, білікті бапкер Науқаннұр Бақбергенұлымен тілдесіп, балуан қызының белдесуіне қатысты пікірін білдік.
Қоғам • 06 Қазан, 2023
Қазақ тілін білуім өмірде көп көмегін тигізді – Кирилл Пономаренко
Кирилл Пономаренко қазақ тілінде еркін, жатық сөйлейді. Оған телефон соғып, жөнімізді айтқанымыз сол еді, Кирилл қазақша көсіле кетті. Шынымен ұлты орыс па еді деп ойланып қалыппыз. Болмысы да ашық-жарқын, жайдары жан екен.
Мектеп • 05 Қазан, 2023
Бар шәкірттің жұлдызын жаққан ұстаз
Елімізде 5 қазанда ұстаздар күні аталып өтеді. Ұстаздық – мамандық атаулының төресі. Өйткені мұғалім барлық мамандық иелерін тәрбиелейтіндіктен «Мұғалім мамандығы – барлық мамандықтың анасы» деп те айтылады. Сондықтан да ұстаздар қауымына күллі адам баласының құрметпен бас июі заңдылық. Шәкірт тәрбиелеуге бар ғұмырын арнаған ұстаздардың бірі − қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен 35 жыл еңбек еткен педагог-зерттеуші санатындағы Әліпбаева Салтанат Нұраханқызы.
Спорт • 04 Қазан, 2023
Кеңес Рақышев: Бокстың соры – төрешілер
Қытайдың Ханчжоу қаласында өтіп жатқан ХІХ жазғы Азия ойындарында боксшылар жартылай финалдық айқасын аяқтады. Өкінішке қарай, олимпиадалық 7 салмақта сынға түскен саңлақтардың арасынан тек Қамшыбек Қоңқабаев қана финалға жетті. Оның еншісінде келесі жылы өтетін Париж жазғы Олимпиадасының жолдамасы бар.
Тұлға • 02 Қазан, 2023
Бибігүл Төлегенованың әндері мені бір қиындықтан құтқарған еді – Тоқтар Әубәкіров
Ғарышкер Тоқтар Әубәкіров журналистермен кездесуінде жезтаңдай әнші Бибігүл Төлегенованы үлгі тұтатынын айтып, ол кісіге қатысты естелігін әңгімелеп берді, деп жазады Egemen.kz.
Тұлға • 02 Қазан, 2023
Тоқтар Әубәкіров: Мені ғарышқа ұшырған – ұлттық намыс
Бүгін, 2 қазан – Тоқтар Әубәкіровтің ғарышқа ұшқан күні. Қазақтың тұңғыш ғарышкері 1991 жылғы 2 қазанда Байқоңырдан «Союз ТМ-13» кемесімен ғарышқа ұшқан еді. «Қазақ газеттері» ЖШС ұжымымен кездесу барысында Тоқтар Оңғарбайұлы 32 жыл бұрынғы тарихи оқиға туралы айтып берді.