Бүгінде елорда халқы 1,6 миллионнан асты. Ресми деректерге сәйкес, шаһарда 14-35 жас аралығындағы 516 мыңнан аса азамат шоғырланған. Соның бірі – 18 жасында Жетісудан арман қуып келген Айбол Арғынғазинов. Бүгінде ол «Kazakh Invest» ұлттық компаниясы басқарма төрағасының орынбасары қызметін атқарады. Оның айтуынша, Астана инвестиция тарту тұрғысынан үлкен әлеуетке ие. Дамыған инфрақұрылым, креативті хаб пен технопарктер, тіпті халықаралық форумдар бас қаланың тартымдылығын еселей түседі.
– Осы қалада оқып, бас шаһарда еңбек етіп жүргеніме 15 жылға жуықтады. Мен секілді жастардың елордаға ағылуы Астананың жаһандық нарыққа шығуына қауқарын арттырады. Ислам даму банкінің «Цифрлық экономикалық форматқа көшіруді ынталандыру арқылы инвестициялық үдерістердің сапасын арттыру», Еуразия даму банкінің «Инвестициялық жобаларды ақпараттық-мониторингтік бақылау платформасын әзірлеу» гранттық жобаларының жетекшісі болдым. Осы аралықта байқағаным, елорданың әлеуеті жыл өткен сайын ашыла береді. IT-хабтардың дамуы, IT-қызметтер экспортын ұлғайту жөніндегі мемлекеттік бастамалар мен инновациялық жобалар Астананың жаңа экономикалық келбетін қалыптастырады. Жас әрі болашағы зор мегаполис бүкіл өңірдің маңызды экономикалық, көлік және инновациялық орталықтарының біріне айналады, – дейді Айбол.
Елорданың адам капиталына иек артқанын жастардың білімге, инновацияға, қоғамдық жауапкершілікке деген белсенділігінен байқауға болады. Мәселен, елордалық Жәңгір Әбуов әр адамның қанша су тұтынатынын есептейтін арнайы платформа ойлап тапты. «Су ізі» деп аталған қосымша пайдаланушы енгізген деректерді автоматты түрде өңдеп, ұсыныс жасайды.
– Судың да сұрауы бар деп ата-бабаларымыз бекер айтпаған. Қазіргі әлем елдеріне тіршілік нәріне тапшылық бар. Бұл бізді де айналып өтпейтіні белгілі. Сондықтан үнемді пайдалануға көшу уақыт күттірмейді. Біздің платформаның көздегені де мақсаты да осы – әр адамның суға деген көзқарасын өзгерту. Жүйе пайдаланушының тұрмыстық қажеттілік пен тамақтану кезіндегі тікелей не жанама су тұтыну кезіндегі күнделікті әдеттерін автоматты түрде есептейді. Ол үшін арнайы 17 сұраққа жауап беріп тестілеуден өтесіз. Кейін 2 минутқа жетпей суды қай жерде шектен тыс жұмсап жатқанын көрсетіп, нақты ұсыныстарымен нәтижесін шығарады, – дейді Жәңгір.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық құрылтайда су ресурстарын ұқыпты пайдалану үшін ІТ шешімдермен қатар қоғамның суға деген оң көзқарасын қалыптастырудың маңызына тоқталған еді. Өйткені елімізде 2030 жылға қарай су тапшылығы 15 млрд текше метрге дейін жетуі мүмкін. Жәңгірдің жаңа платформасы күнделікті қарапайым әдеттердің өзінен жылына мыңдаған литр су шығынын едәуір азайтуға мүмкіндік береді. Мұны жоғары бағалаған Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов жас өнертапқыштың жобасын мемлекеттік деңгейде енгізуге ата-анасымен арнайы келісімге қол қойды. Осылайша, мектеп оқушысының стартапы елдегі су тапшылығын шешуге көмектеседі, әзірге жүйе жетілдіріліп жатыр.
Жастардың қалалық инфрақұрылымды оңтайландыруда да орны бар. Қоғамдық көліктердің жүктемесін барынша азайтуға UvU.kz компаниясының маршруттарды оңтайландыруға арналған жасанды интеллект алгоритмдері мен жолаушылар тасымалы саласындағы өзіндік операциялық тәжірибені біріктіретін Mobility-as-a-Service (MaaS) автобус платформасы 2021 жылдан бері жұмыс істейді. Мұны да жастардан құралған команда іске қосты. Бұл – Астанадағы кептеліс пен жаңбыр не қар жауса, бағасын шарықтатып жіберетін такси қызметіне балама ретінде ұсынылған.
– Мектептерге және қалаларға арналған автобус шаттлдары платформасы. Қазір UvU.kz Алматы, Астана және Жидда қалаларында жұмыс істейді. Платформа арқылы 30-дан аса компания мен 15 жекеменшік мектеп тасымал және трансфер қызметін пайдаланып отыр. Шағын автобустар белгіленген бағыттарда қатынайды. Жол жүру құны – 800 теңгеден
1 200 теңгеге дейін. Көліктерде тек отыратын орындар қарастырылған, әр шағын автобус 15-18 жолаушыны тасымалдай алады. Кейбір бағыттар арнайы бөлінген автобус жолағын пайдаланады. Жақында Әзербайжанның ірі инвестициялық қорынан қаржы тарттық. Енді күн сайын қатынайтын шаттлдар санын 600-ге дейін жеткіземіз, – дейді UvU.kz компаниясының тең құрылтайшысы әрі бас директоры Мадияр Төлеуғали.
Бүгінде Астанадағы әрбір үшінші тұрғыны – жас. Инвестиция тартып жүрген басқарушы да, су үнемдеудің цифрлық шешімін ұсынған оқушы да, қоғамдық көліктің жаңа моделін іске қосқан кәсіпкер де – осы буынның өкілі. Демек, елорданың ертеңгі келбеті жастардың бүгінгі бастамасымен қалыптасып жатыр деуге толық негіз бар.
