Жазушы атаулы кез келген туындыдағы кейіпкер аттарын аспаннан алып қоя салмайды. Көркем шығарманың мәтініне мән үстеп, оқырман санасында ғана өмір сүретін жандардың есімінің астарында біз біле бермейтін тосын құпиялардың жатуы әбден мүмкін.
Бердібек Соқпақбаевтың қазақ аудиториясын былай қойып, әлемнің біраз еліне танылған «Менің атым Қожасындағы» сотқар Қожаның сүйіктісі Жанар естеріңізде ме? Хикаятты оқып отырып, еріксіз тентек Қожадай өз Жанарыңызды ойлайсыз. Бір кездері «Менің оған шын ғашық екенімді, мүмкін, Жанар білмес. Білсе, ол Жантаспен неге солай отырады? Сондықтан мен оған айтуым керек бәрін де. Үлкейгенде кім болатынымды, менен басқа ешкімді Жанар сүймеуі керектігін – бәр-бәрін жасырмай айтуға тиіспін» деп өз-өзін қайрайтын Қожаның кейпінде болғаныңызды мойындайсыз. Тіпті осы хикаят негізінде түсірілген фильмдегі Жанардың шахмат ойнап отырғандағы бейкүнә болмысы, «мақтаншақ Қожа, мақтаншақ Қожа» деп секіріп, өзіне ғашық баланы ашуландыратын тәтті қылығы, мектептен қуылғалы тұрған бұзақы сыныптасын ақтап сөйлеп, жылап қалатын сәті көңіліңізге көлбеңдеп келе қалары да анық. Осы бір туынды жарық көргелі жарты ғасырдан асса да, тұлымшағы желбіреген Жанар атты қыз оқырмандарын өмір сүруге іңкәр етіп келеді.
Қожаның жүрегін дір еткізген бұл қай Жанар? Шынайы өмірде жазушыны ғашық қылған Жанар есімді қыз болған ба? Осы бір сауалға жауап бермес бұрын ағылшын қаламгері Чарльз Диккенс, орыс классиктері Толстой мен Достоевскийлер де кейіпкерлерінің аты-жөні олардың әлеуметтік ортасын, шыққан тегін немесе мінезін білдіретіндей етіп таңдағанын айта кету парыз. Ал қазіргі заман жазушысы Дж. К.Роулинг мектепте бірге оқыған сыныптас-тары немесе өз таныстарының есімдерін көркем туындыға енгізіп жіберудің шебері саналған.
Соқпақбаев та жоғарыда айтқан қаламгерлер секілді кейіпкерге есім бергенде кейіпкер мінезіне сай, өмірде болған, жақын таныстарының атын таңдағанын байқаймыз. Мәселен, Қожа мен Сұлтанның образына қарасаңыз, елдің болашақ Қожасы мен Сұлтанын көргендей боласыз. Ал біз сөз етіп отырған Жанар деген – Бердібек Соқпақбаевтың бала кездегі алғашқы махаббатының емес, туған қызының аты. Бұл сөзімізге «Өлгендер қайтып келмейді» романындағы мына бір эпизодтар дәлел:
«Айналамда пыш-пыш, қор-қор етіп, балаларым, əйелім ұйықтап жатады. Бұл кезде қолымда енем де бар. Бір қора жанбыз. Зағипа Алматыға келісімен босанып жəне бір қырық жеті тауып берген. Атын Жамалға ұйқастырып Жанар деп қойғанбыз».
«Енем осы кезде мұнда емес. Ол өзінің баяғы айтқанынан қайтпаған. Жаз шығысымен кіші қызым Жанарды алып, Павлодарға еліне кеткен. Қазір мұнда мен, Зағипа, Жамал үшеуміз ғанамыз».
«Жанаржаным əлі сол Павлодарда əжесінің қолында. Біз, Зағипа екеуміз, Жанаржанды əбден сағынып біттік. Енем күшпен тартып алып кеткендей қайғыланып, əзер шыдап жүрміз».
«Жан алғыш Әзірейілден қашып тығылғандай босағадағы бір кісілік төсектің үстінде енем жалғыз өзі бір уыс боп бүрісіп, үнсіз отыр. Жанар көрінбейді... Сорлағанымды жаңа білдім. Жанарды құшуға дайындап келген құшағыммен қара жерді құша өкіріп, төр алдына құлай кеттім... Қызылша шығып ауырып, Жанар осы жуырда содан қайтыс болыпты. Суық хабар сумаңдап Алматыға жеткенде, мен мұнда тың аралап жүрмін».
Міне, осы бір үзіктерден-ақ жазушының қызы жастай шетінеп кеткенін, әке байғұс туған перзентінің қабіріне бір уыс топырақ сала алмай аһ ұрып қалғанын байқайсыз. Яғни жазушы «Өлгендер қайтып келмейді» романында шынайы өмірді жазып отыр. Қаламгердің қызы Самал Соқпақбаева берген Жанардың мына бір суреті біздің осы сөзімізді дәлелдей түседі. Мұқағалидың тілімен айтсақ:
«Құлпытастың құны маған бес тиын,
Бірақ таспен қалай жаншып қоярмын?!.
Қойман, ботам.
Керегі не көк тастың», дегеніндей Бекең «Менің атым Қожа» шығармасында Жанардың қайталанбас образын сомдап, өз ұрпағына мәңгілік қабырғасы сөгілмейтін құлпытас орнатыпты. Тіпті 1979 жылы жазушының «16 жасар чемпион» хикаяты негізінде таспаланған «Чемпион» атты көркем фильмдегі басты кейіпкер Мұраттың да ғашығының аты Жанар болуы қаламгердің қалтарыста қалған өмірінен аз сыр ашпайтынын аңғарамыз.