Логопед таппаған ата-ана, маманға зәру мектеп

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев инклюзияны қоғамның даму өлшемі ретінде атап өткенімен, жергілікті жер­лерде атқарылып жатқан жұ­мыс ширатуды қажет ететінд­ей. Арнайы мамандардың тапшы­лығы, түзе­ту қызметтеріне сұра­ныс­тың артуы, сондай-ақ кейбір білім ұйымдарының материал­дық-тех­ни­калық базасын күшейту өзек­ті мәселеге айналып тұр.

Бүгінде облыста ерекше білім қажет ететін 8,5 мыңнан астам бала бар. Бұл жай ғана статис­тика емес, бұл – 8,5 мың тағдыр, 8,5 мың отбасының үміті. Оның ішінде 1 800-ден аса бала мектепке дейінгі ұйымда, 900-ден астам бала арнайы мектеп-интернатта, 3 700-ден астам бала жалпы білім мектепте, 150-ден астамы техникалық және кәсіптік білім ұйымында қамтылған. Сонымен қатар аутизм орталығында 40-тан аса жас­өспірім, психология­лық-педагогикалық түзету каби­нетінде 300-дей жеткіншек қолдау қызметтерімен қамтылған.

Өңірдегі 35 арнайы білім ұйы­мы мен мектептер жанынан ашылған 21 инклюзияны қол­дау кабинеті құптарлық дүние. Дей тұрғанмен, бұл ұйымдар мен кабинеттердің негізгі бөлігі Павлодар, Екібастұз, Ақсу сияқты ірі қалаларда ғана шоғырлан­ған. Ауылдық жерлердегі ерекше бала­лардың жайы қалай болмақ­шы? Ауылдағы ата-ана баласын қалаға тасымалдауға қауқарсыз болса, жеткіншектің қоғамнан оқшауланып қалу қаупі жоғары. Инклюзия тек қалалық жерлердің артықшылығы емес, ол кез келген ауыл баласына қолжетімді орта болуы шарт.

Ең үлкен кедергілердің бірі – кезек мәселесі. Психологиялық-педагогикалық түзету кабинет­теріне әлі күнге 150-ге жуық баланың кезекте тұруы да ойландыратын жайт. Мұндай балаларға  әрбір ай, әрбір күн маңызды. Оңалту курстарының бір жылға дейін созылуы жаңадан келген балалардың жолын бөгеп тас­тайды. Бұл жерде мемлекеттік ұйымдардың сыйымдылығы мен мамандардың тапшылығы айқын байқалады. Маман демекші, логопед, дефектолог, олигофренопедагогтер мен педагог-ассистенттер жетіспеушілігі байқалады.

«Кейбір түзету қызметтеріне сұраныстың жоғары болуына байланысты кезек қалыптасуы мүм­кін. Кезектің қалыптасуы көбіне психологиялық-педагогикалық қолдау және оңалту курстарының ұзақтығына байланысты болып отыр. Әдетте,  мұндай курстардың ұзақтығы 90 күннен 365 күнге дейін созылатындықтан, жаңадан балаларды қабылдау белгілі бір уақытты талап етеді. Ал жалпы облыста 4 психологиялық-ме­дициналық-педагогикалық консультация жұмыс істейді. Ата-аналар соларға жүгініп, баланың даму ерекшелігіне қатысты кешенді бағалау мен ұсынымдар ала алады. Комиссия баланың қандай білім беру жағдайында оқуы қажет екендігін анықтап, тиісті қорытынды береді», дейді облыстық білім беру басқармасы басшысының орынбасары Алма Айтуарова.

Мәселенің төркіні кадрлардың жетіспеушілігінде емес, оларды ұстап тұратын ынталандыру жүйесінің аздығында жатқан сияқты. Педагог-ассистенттің жалақысы 120 мың теңгеден басталатынын ескерсек, бұл саладағы кадр жетіспеушілігіне таңғалудың қажеті жоқ. Ерекше баламен күні бойы жұмыс істеу, оның әрбір мінезі мен қажеттілігіне бейім­делу – орасан зор психологиялық жүктеме. Машақаты мол жұмыс­тың тиісті деңгейде бағалан­бауы білікті мамандардың жеке сек­торға кетуіне немесе мүл­­де басқа салаға ауысуына итермелейді. Салдарынан мем­лекеттік мектеп­тердегі инклюзия «формальды» сипат алып кетуі мүмкін.

Оның үстіне материалдық-техникалық базаның ескіргені де белгілі. Қазіргі заманғы технологиялар, сенсорлық бөл­ме­лер мен арнайы құрал-жаб­д­ық­тар тек санаулы ғана орталық­тарда бар. Инклюзиялық білім – бұл баланы мектепке әкеліп, оны сыныптың бір бұрышына отыр­ғызып қою емес. Ол – баланың өзін жайлы сезінуі, сабаққа толық­қанды қатысуы және өзгелермен тең қарым-қатынас жасауы. Бұл үшін тек қана маман емес, соған лайық­талған орта керек.

Павлодар облысындағы ин­клюзивті білім жүйесі бүгінде үлкен трансформация алдында тұр. Жекеменшік орталықтардың көбеюі мен қайырымдылық қорларының белсенділігі мем­лекеттік олқылықтың орнын толты­рып жатқандай. Дей тұрған­мен, инклюзия – коммер­ция­лық жоба емес, ол әлеуметтік жауап­кершілік екенін ұққанымыз абзал. Сондықтан сапаны бірінші орынға қоятын кез келді.

Павлодар облысы